Changsha City – Chiny

Changsha jest miastem o statusie prefektury miejskiej położonym w środkowych Chinach nad rzeką Xiang Jiang, stolicą prowincji Hunan. Ma powierzchnię około 12 km2. Zamieszkuje je około 7 mln ludzi, w tym obszar miejski 3,6 mln. Changsha była ważnym miastem już za czasów dynastii Qin, a od XVII w. stolicą prowincji. Od wieków była także istotnym rynkiem handlu ryżem oraz ośrodkiem akademickim (np. Yuelu Academy of Classical Learning założono w 976 za czasów dynastii Song).

W czasie wojny chińsko-japońskiej (1937-45) miasto było miejscem poważnych walk i zostało prawie całkowicie zniszczone, m.in. w wyniku zastosowania taktyki „spalonej ziemi” przez Kuomintang. Odbudowano je w 1949 r. Obecnie Changsha jest ośrodkiem szkolnictwa wyższego, przemysłu bawełnianego, spożywczego, elektrotechnicznego, hutniczego i maszynowego oraz hafciarstwa.

Kamień, zgodnie z chińską filozofią Yin i Yang, symbolizował pierwiastek męski —jeden z dwóch uzupełniających się składników kosmosu. Jako element twardy, suchy, szorstki, ciężki był przeciwieństwem wody —jasnej, lekkiej, chłodnej, miękkiej i pełnej energii (pierwiastek żeński). Pewnie dlatego wykorzystanie kamienia w obiektach małej architektury Changshy jest niezmiernie popularne.
Dla obcokrajowca poruszającego sie po Changshy, jednym z pierwszych obiektów małej architektury jaki zauważy, są posągi chińskich lwów (Shishi —kamienne lwy). Według wierzeń lew chiński, zwany też psem Fo, był symbolem dostojeństwa i potęgi, ochraniał przed złymi mocami i duchami, a także uznawany był za obrońcę prawa. Lwy ochronne wystpują parami —jeden jest płci żeńskiej (Yin), a drugi męskiej (Yang). Lew męski trzyma kulę z wizerunkiem Kwiatu Życia, natomiast lew żeński pod prawą łapą trzyma lwiątko (szczenię). Ich zadaniem jest strzec domu przed napływem złej energii „sha” lub przed ludźmi o nieczystych zamiarach. Po raz pierwszy pojawił się w chińskiej kulturze za czasów dynastii Han.

Pierwotnie umieszczane były przed pałacami, budynkami państwowymi, bramami świątynnymi, świątyniami oraz grobowcami. Współcześnie stoją także przed blokami mieszkalnymi, domami, chińskimi restauracjami i hotelami, centrami handlowymi, itp. Lwy spotykane w Changshy najczęściej wykonane są z szarego granitu oraz marmuru.

Popularnym elementem dekoracyjnym i krajobrazowym są różnego rodzaju głazy umieszczane w parkach, na skrzyżowaniach, przed wejściami na osiedla, domami, instytucjami publicznymi, itp. W większości przypadków są to głazy narzutowe lub wydobyte z rzek. Rzadziej spotyka się bloki skalne pochodzące z kamienio-łomów. Powszechne jest także nadawanie blokom skalnym wyglądu kamieni naturalnych. Dopiero po bliższym przyjrzeniu się powierzchni głazu można stwierdzić, że jego kształt jest wynikiem obróbki mechanicznej, a nie oddziaływania sił natury. Na większości tych głazów wykute są inskrypcje. Mogą to być chińskie „złote myśli”, wiersze, czy symbole istotne dla chińskiej tradycji.

Przemierzając ulice i parki Changshy można natknąć sie na jeden z tradycyjnych elementów chińskiej architektury w formie wolno stojącej bramy (paifang lub pailou), tzw. bramy memorialnej. Pierwotnie pailou miały charakter praktyczny, lecz w czasach dynastii Song stały się elementem wyłącznie dekoracyjnym, pełniących rolę memorialnych pomników upamiętniających wydarzenie lub osobę. Stawiano je na głównych ulicach miast bądź alejach wiodących do cmentarzy lub mauzoleów. Zazwyczaj 

posiadają trzy lub pięć przejść. Wykonywano je z drewna, kamienia lub cegły, często bogato ozdabiając kolorową glazurą. Paifang kamienne lub ceglane mogą być białe, malowane na czerwono ewentualnie kolorowo zdobione. Białe paifang zazwyczaj stoją przy wejściach do miejsc kultu lub cmentarzy. Nie mają wówczas kolorowych zdobień, ale filary pokrywane są rzeźbieniami. Napotkane w Changshy kamienne bramy memorialne, wykonane są z szarego granitu. Część z paifang (pailou) wykonana jest z bloków granitowych, natomiast część posiada szkielet ceglany lub betonowy, pokryty granitowymi płytami okładzinowymi.

Wzrok przyciągają także bogato zdobione dekoracyjne kolumny (huabiao). Pierwotnie huabiao były drewnianymi słupami z poprzeczką u góry, stawianymi jako drogowskazy przed placówkami pocztowymi i mostami. Funkcji dekoracyjnej nabrały one w okresie dynastii Han, kiedy zaczęto je stawiać jedynie przed pałacami. Drewno zastąpiono kamieniem oraz dodano rzeźby. Napotkane w Changshy huabiao, przeważnie wykonane są z granito-idów, głównie granitu, bogato zdobione różnymi motywami, m.in. smokami.

Parki i skwery pełnią w Changshy —podobnie jak w całych Chinach —bardzo ważną rolę. Są miejscem spotkań lokalnych społeczności, gdzie na świeżym powietrzu wspólnie gimnastykują się, tańczą, śpiewają, ćwiczą tai-chi lub wushu, grają w karty lub mahjong, spożywają posiłki. Stąd też nieodzownym elementem chińskiego parku są stoliki z siedziskami. Przy jednych spożywa się posiłki , przy innych rywalizuje o wygraną. Wykonane są one z różnych surowców, betonu, cegieł, drewna, tworzywa sztucznego, czy kamienia. Kamienne stoliki przybierają różne, bardzo interesujące formy.

Większość wykonana jest z granitu, najczęściej w formie okrągłego stołu i kilku siedzisk, beczkowatych lub prostopadłościennych, czasami zdobionych różnymi motywami (smoki, rośliny, itp.). Przy czym popularne są też naturalne głazy —kamienie narzutowe lub wydobyte z rzeki —nie poddane żadnej obróbce lub tylko przecięte na dwie części. Niekiedy płaszczyzna przecięcia jest wypolerowana podkreślając ciekawe lico kamienne. Interesującym jest fakt, że w większości parków i skwerów, klasyczne ławki jakie spotykamy w  Polsce (siedzisko z oparciem —drewniane lub metalowe) są rzadkością. Te nieliczne w większości wykonane były z szarego granitu, czasami różowego lub żółtego. Posiadały rozmaite kształty, w większości proste, niekiedy przypominające zwierzęta, czasami zdobione tradycyjnymi chińskimi motywami.

Bardzo popularne są również różnego rodzaju rzeźby zwierząt, scen z życia, symboli i motywów istotnych w chińskiej tradycji i kulturze. Często są to też rzeźby obiektów i przedmiotów charakterystycznych dla danego miejsca jak również elementy infrastruktury komunikacyjnej miasta. Również w tym przypadku dominującym surowcem jest granit (w różnych barwach, najczęściej szary), ale spotyka sie też marmur.

Na przykład w Changshy, w Świątyni Kai Fu, można zobaczyć kilkadziesiąt figurek mnichów w różnych sytuacjach. Przed pijalnią herbaty w parku Martyr’s, stoi imbryk z historią picia herbaty. W parku Xiaoyuan umieszono figury zwierząt, które pełnią funkcję dekoracyjną oraz elementów zabawowych dla dzieci. Wśród infrastruktury komunikacyjnej, interesujące są ograniczniki uniemożliwiające samochodom wjazd na chodniki, bardzo często wykonane z szarego granitu, w kształcie: kuli, walca, beczułki, itp. Czasami ciekawie i bogato zdobione.

Reasumując można stwierdzić, że zastosowanie kamienia jest powszechne w małej architekturze Changshy. Wykorzystuje się różnego rodzaju skały, m.in. granitoidy, marmury, piaskowce, wapienie, nadając im różnorodne kształty, od prostych do złożonych. Niektóre z nich są misternie zdobione tradycyjnymi chińskimi motywami. Część z nich jest wykonana ręcznie, a oddanie detali pokazuje kunszt kamieniarzy oraz nakład pracy włożony w ich wykonanie.

Literatura:

Edward Kajdański: Architektura Chin Arkady 1986; Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005; Mieczysław J. Künstler: Sztuka Chin Wiedza Powszechna, Warszawa 1991; Wiesław Olszewski: Chiny. Zarys kultury. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2003; Zaha Hadid, Krystyna Januszkiewicz, Centrum Kultury w Guangzhou w Chinach, Archivolta 1/2012 s. 6-34.