Szara Męcina Królewska

Męcina Królewska to szary piaskowiec podmagurski wydobywany w Męcinie, 10 km na wschód od Limanowej. Jest jednym z najtwardszych piaskowców polskich spełniających wyśrubowane normy kruszywa kolejowego: duża wytrzymałość na ściskanie, niska ścieralność, niewielka nasiąkliwość i mrozoodporność.

Kamień ze złoża w Męcinie wykorzystywany był w lokalnym budownictwie już w okresie międzywojennym, jednak nie ma jednoznacznych informacji na temat początków jego wydobycia. W okolicy kopalni szary piaskowiec można spotkać jako kamień fundamentowy i murowy oraz kamień hydrotechniczny w budowlach powstałych z różnych okresach. Od lat 70-tych XX w. wydobywano głównie kruszywo drogowe oraz niewielkie ilości bloczków i muraków. Ograniczeniem było prymitywne wyposażenie ówczesnego zakładu wydobywczego. Wzrost wydobycia kruszywa nastąpił od roku 2009, kiedy koncesję na eksploatację kamieniołomu uzyskała firma Wolimex z Limanowej. A od roku 2014 wydobywa się również bloki, z których powstaje pełny asortyment produktów i półproduktów kamiennych.

Męcina Królewska jest zbitym, drobnoziarnistym piaskowcem o neutralnej, szarej barwie, niekiedy z lekkim niebieskim odcieniem. Barwa jest bardzo jednolita, jest również bardzo powtarzalna – elementy kamienne wykonane i zamontowane w różnym czasie nie będą się znacząco różnić od siebie.

Obecna moda na kolor szary i matową fakturę sprzyja popularności tego materiału – w wysokim szlifie uzyskuje się bardzo gładką i jednocześnie matową powierzchnię.

W złożu występuje też niewielka, 10-15%, ilość piaskowca o odcieniu brązowym, kawy z mlekiem. Z niektórych bloków można także uzyskać rudawo-niebieskie oflisy zwane skórą, z których wykonuje się trójwymiarowe, przestrzenne okładziny na budynki – ich naturalne nierówności powierzchni mogą mieć od kilku do ponad dwudziestu centymetrów.Męcina Królewska to jeden z najtwardszych polskich piaskowców. Do jego obróbki używa się narzędzi i technologii takiej, jak do obróbki granitu. 

Ze względu na swoje parametry fizykochemiczne przyjmuje każdy rodzaj wykończenia powierzchni: płomieniowanie i wysoki poler, a także piaskowanie, szczotkowanie, szlifowanie, groszkowanie oraz dowolne kombinacje różnych obróbek. Wytrzymałość Męciny umożliwia kotwienie płyt elewacyjnych już o grubości 3 cm – standardem dla piaskowców jest grubość 4 cm.

Niska nasiąkliwość oraz pełna mrozoodporność czyni go materiałem nadającym się do zastosowań zewnętrznych bez dodatkowych zabezpieczeń. Nie wymaga impregnacji. Wykonuje się z niego: elewacje, cokoliki, kostka brukowa, krawężniki, płyty chodnikowe, murak, płyty nakrywowe, a także schody blokowe i okładziny schodów.

We wnętrzach, zwłaszcza w wysokim polerze, znajduje zastosowanie na blaty, parapety, schody, elementy ścienne i posadzki. Toleruje wysokie temperatury – nie potrzebuje dodatkowych zabezpieczeń przy budowie kominków. Ze względu na modną barwę często jest wykorzystywany w obiektach publicznych na portale, recepcje i wyposażenie łazienek.

Świetnie łączy się z kamieniami kolorowymi, tworząc efektowne kompozycje. Jest interesującą alternatywą dla granitu – ze względu na zbliżone parametry, możliwości wykorzystania i możliwości obróbki, ale z drobnym ziarnem i jednolitym kolorem.

Złoże jest bloczne i nie ogranicza się do małych kamieni, jak bywa to w przypadku wielu piaskowców. Ograniczeniem wielkości wydobywanych elementów są tylko możliwości obróbcze maszyn. Nawet ograniczenia wydobywcze i transportowe mają w tym wypadku drugorzędne znaczenie, ponieważ złoże jest łatwo dostępne i z dobrym dojazdem dla samochodów. Największe z wykonanych dotychczas na zamówienie elementów to schody blokowe o długości 3 metrów oraz slab o wymiarach 320 x 140 cm. Wydobycie odbywa się bez użycia materiałów wybuchowych, dzięki temu materiał nie ma wewnętrznych mikropęknięć.

 Warto zaznaczyć, że dla dużych inwestycji ważne są powtarzalność materiału, brak jakichkolwiek ograniczeń w dostępności oraz krótkie terminy dostaw, zwłaszcza w sytuacjach awaryjnych.

Zakład przetwarzający Męcinę Królewską znajduje się niedaleko kopalni i wyposażony jest w linki, CNC, waterjeta i linie do wykańczania powierzchni. Miesięczna wydajność zakładu to 2000 m2 gotowego wyrobu wyciętego na wymiar.

Piaskowiec z Męciny jest również dobrym materiałem rzeźbiarskim. Rzeźbiarze opisują go jako materiał twardy, drobnoziarnisty, spoisty, a przez to wdzięczny i plastyczny w obróbce, odporny na przypadkowe uszkodzenia; trudny do cięcia, ale wspaniały w ręcznej obróbce bez względu na kierunek pracy. Jednolity. Daje ostrą krawędź i umożliwia oddanie najmniejszych detali, jest przewidywalny. Nie ma wykruszeń, porów, przeżyleń czy delikatnych mikrosztychów.

Męcina Królewska wykorzystywana jest w renowacjach obiektów zabytkowych. M.in. wykonano z niej schody blokowe w kościele w Kobylance, a także posadzki w kolegiacie Św. Trójcy w Ołyce i w katedrze Św. Apostołów Piotra i Pawła w Łucku – obie na Wołyniu. Zostanie użyta na posadzkę kaplicy św. Anny w Bielsku-Białej.

Przykłady zastosowania zewnętrznego to rynki w Bielsku-Białej, Bochni i Jeleniej Górze, elewacje Polskiego Ośrodka Rozwoju Technologii we Wrocławiu i Politechniki Wrocławskiej, a także ciągi komunikacyjne i arkady koszar wojsk NATO w Sonthofen w południowej Bawarii.

Warto też wspomnieć rewitalizację parku im. M. Dukieta w Krynicy-Zdroju oraz Sąd Rejonowy we Wrocławiu na ulicy Świebodzkiej. Wśród niebanalnych realizacji wymienić należy nagradzany budynek New York Residence w Krakowie i wnętrza Kossak Residence również w Krakowie. Z tego piaskowca mają być wykonywane schody blokowe i cokoły ratusza w stylu historyzującym, który jest w tej chwili budowany na muszyńskim rynku.

Dane fizykomechaniczne:

Gęstość objęt.: 2550 kg/m3
Porowatość: 4,0 %
Nasiąkliwość: 1,6 %
Wytrzymałość na ściskanie:
- w stanie suchym 146 MPa
Wytrzymałość na zginanie
- w stanie suchym 15,6 MPa
- po 56 cyklach zamrażania
13,3 MPa Mrozoodporność
po 56 cyklach:  całkowita
Ścieralność na tarczy Boehmego
8,124 cm
Wytrzymałość na wyrwanie kołka
płyta 3 cm 1950 N

Opis
barwa szara
drobnoziarnisty, bardzo twardy,
pełna mrozoodporność

Cechy wyróżniające
jednolity, powtarzalny kolor
przyjmuje płomieniowanie i wysoki poler oraz każdą inną obróbkę powierzchni
można kotwić już 3-centymetrowe płyty elewacyjne
nie wymaga impregnacji