Polska Crema – Gołuchów

Polska Crema to jeden z przedstawicieli marmurów świętokrzyskich. Przypomnijmy – marmury świętokrzyskie to wapienie pochodzące z okolic Kielc, które – ze względu na swoje parametry i możliwość przyjmowania wysokiego poleru – potocznie nazywane są marmurami.

 Gołuchów to odpowiednik wielu materiałów importowanych: hiszpańskiej Cremy Marfil, niemieckiej Jury, włoskiej Brecci Sardy czy tureckiej Crema Nouva. Crema Polska jest alternatywą dla powszechnienie znanej Morawicy, ale na pewno nie będzie jej zastępowała.

Materiał kolorystycznie jest dość różnorodny, nie da się go podzielić na trzy odcienie jak Morawicę, ponieważ różnice kolorystyczne wynikają nie tyle z odcienia, ale bardziej z pojawiających się nalotów, albo czerwieni, albo brązu. Jego zmienność kolorystyczną można przyrównać do złocistej odmiany marmuru ze Sławniowic, który występuje od jasnego beżu po ciemny brąz z wszelkimi rodzajami nakrapiania i żyłkowania.
Choć kamień z Gołuchowa był wykorzystany do budowy wczesnośredniowiecznych kościołów w niedalekiej Wiślicy, to udokumentowana historia wydobycia Gołuchowa wydaje się raczej młoda i krótka. Nieliczne informacje wskazują, że w miarę regularne wydobycie odbywało się od lat 50. do końca lat 80. XX wieku. Kamieniołom w Gołuchowie jest też wymieniany jako źródło kruszywa do budowy „pińczowskiej kolki dojazdowej” Hajdaszek – Pińczów – Opatowiec, której budowa rozpoczęła się 1923 roku. Po II wojnie światowej z Gołuchowa pozyskiwano tłuczeń drogowy na skalę przemysłową. Tak było do 1969 roku, kiedy od Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych w Pińczowie kamieniołom przejęły Pińczowskie Zakłady Kamienia Budowlanego (PZKB). Według informacji od lokalnej ludności PZKB zaczęły pozyskiwać bloki. Jakość materiału nie pozwalała jednak na wykonywanie większych elementów niż płytki.

Taki profil produkcji utrzymano do końca lat 80., kiedy PZBK wygasła koncesja na wydobycie. Na początku lat 90. podejmowano jeszcze próby wydobycia materiału blocznego, jednak nie miały one większego wpływu na rozpoznawalność tego kamienia na rynku.
W 2018 roku wznowiono wydobycie i historia tego materiału, pod nazwą Crema Polska, jest pisana na nowo.

Crema Polska jest określana jako skała jasnopomarańczowa, lokalnie z odcieniem brązowym oraz żółtym. Jest zbita i masywna, zbudowana z ziaren do 1 mm tkwiących w cemencie kalcytowym. Te ziarna to ooidy, czyli okruchy mineralne lub kawałki muszli pokryte wieloma warstwami węglanu wapnia – stąd nazwa petrograficzna: wapień ooidowy lub oolitowy (złożony z ooidów).
Gołuchów przyjmuje poler – ładniejszy niż na Morawicy i równie głęboki jak na Bolechowicach. Ale cały swój urok materiał odkrywa w przypadku szczotkowania – szczotka przynosi efekt porównywalny do „forestów”, przy czym w Gołuchowie jest na odwrót: szczotkowanie wybiera żyły.

Pomimo kilkudziesięcioletniej historii wydobycia Gołuchowa w XX wieku trudno jest wskazać przykłady jego zastosowania. Niepotwierdzone przekazy mówią o dostarczaniu płytek z tego materiału na różne budowy w całej Polsce, nie wyłączając Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Pewne jest natomiast wykonanie posadzki w refektorium (jadalni) klasztoru w Pińczowie pod koniec lat 90.

Obecnie urok polskiej Cremy podbija prywatnych inwestorów i znaczna część produkcji jest odbierana na wykańczanie prywatnych posesji, których wymienić nie możemy z uwagi na życzenie inwestorów. Były już też zamówienia na elementy ołtarzowe do kilku kościołów oraz głośne ustawienie krzyża morowego na górze Święty Krzyż w październiku 2021 roku – podstawa krzyża została wykonana z Cremy Polska.

Dane fizykomechaniczne:

Gęstość objęt. 2580 kg/m3
Porowatość otwarta 4,7%
Nasiąkliwość 1,9 %
Wytrzymałość na ściskanie 114 MPa
Wytrzymałość na zginanie 6,3 MPa
Odporność na ścieranie
- metodą Boehma 21448 mm3
Odporność na poślizg
- polerowane suche 49
- polerowane mokre 20
- szczotkowane suche 44
- szczotkowane mokre 17
Mrozoodporność
- 25 cykli bez zmian

Cechy wyróżniające

głęboki poler; plastyczna szczotka z wyraźnym, trójwymiarowym efektem
atrakcyjna wzorzystość, różnorodność kolorystyczna, ciepłe odcienie
polska alternatywa dla importowanych materiałów beżowych

 Opis

barwa jasnopomarańczowa z odcieniami brązowymi i żółtymi
kolorystycznie bardzo różnorodny
w obróbce i w zastosowaniu typowy przedstawiciel wapieni zbitych

W obróbce to klasyczny wapień zbity. Przy tym w najpopularniejszym na świecie kolorze. Możliwy do zastosowania wszędzie tam, gdzie znajdują zastosowanie wyżej wymienione importowane materiały oraz wszystkie marmury kieleckie. Łatwo obrabia się narzędziami do marmuru.

Choć jego właściwości fizykochemiczne są nieco wyższe niż Morawicy, to pod względem odporności na warunki zewnętrzne to też klasyczny marmur o dobrej mrozoodporności. Nadaje się na kamień murowy, prawdopodobnie będzie się też sprawdzał na elewacjach. Jednak jest to materiał, który raczej powinien być stosowany do wewnątrz, głównie ze względu na utratę połysku wynikającą z zaniku poleru pod wpływem warunków atmosferycznych – jest skałą węglanową podatną na działanie kwasów i innych związków zawartych w wodzie deszczowej.
Niewątpliwą przewagą polskiej Cremy jest to, że to kamień polski, wydobywany w Świętokrzyskiem, o dość dużych zasobach. Dlatego można przypuszczać, że będzie dostępny w dużych ilościach przez wiele dziesięcioleci. To ważne w przypadku rozbudowy, przebudowy czy remontów obiektów wykonanych dziś. Polskie kamieniarstwo zna wiele przykładów importowanych kamieni, które przestały być dostępne z różnych powodów – czasem tak błahych, jak przemijająca moda.

Według właściciela złoża kamień już jest dostępny w płytkach i pasach w ilościach ograniczonych jedynie możliwościami nowoczesnego zakładu przeróbczego. Docelowo ma być dostępny w dużej płycie oraz każdym asortymencie wymaganym przez rynek – drobne elementy, slaby, półprodukty i wyrób gotowy – zarówno dla kamieniarzy (w cenach hurtowych), jak i dla odbiorcy końcowego (bo takie ma możliwości zakład produkcyjny).

Więcej informacji: Marmur-Płytki Jacek Łata
tel. 602 443 674, www.marmur-plytki.pl