Fugi elastyczne —silikony do kamienia

Niniejszy artykuł jest napisany w oparciu o badania i doświadczenia firmy OTTO-CHEMIE (przodującego w Europie producenta mas uszczelniających i silikonów) oraz doświadczenia własne. Ma zasygnalizować jak ważną sprawą jest proces fugowania kamieni naturalnych. Projektantom i wykonawcom wskazuje pułapki pojawiające się w trakcie prac i podpowiada jak unikać podejmowania niewłaściwych decyzji przy doborze materiałów uszczelniających. Zleceniodawcom wskazuje potrzebę wyboru właściwych silikonów uszczelniających, nieco droższych od tradycyjnych, lecz dających gwarancję uzyskania estetycznej fugi wysokiej jakości.

Oszczędzając na materiałach uszczelniających, narażasz nie tylko swoje dobre imię, ale ryzykujesz poważne, negatywne skutki dla swojej firmy.

Fugowanie to bardzo ważny, końcowy etap prac montażowych. Jednak na łączeniu elementów kamiennych rola fugi uszczelniającej jest wyraźnie różna od innych zadań fugowania. Z jednej strony łączenie narażone jest na duży wpływ czynników zewnętrznych jak: zmienna temperatura, obciążenie spalinami, długotrwałe promieniowanie UV i opady, z drugiej różne są właściwości materiałów łączonych. Należy koniecznie te dwa elementy brać pod uwagę przy doborze materiałów uszczelniających. Oprócz uzyskania czysto estetycznej funkcji montowanych elementów, fuga uszczelniająca musi niezawodnie i trwale chronić kamień naturalny oraz podłoże przed wnikaniem wody (przemakaniem) i innych zabrudzeń.
Jeżeli zajrzymy do literatury fachowej dotyczącej kamieni naturalnych to trudno tam znaleźć informacje na temat fugowania, pomimo że jest ono niezbędnym procesem jakościowego zabezpieczania elementów kamiennych. To mała operacja o dużych konsekwencjach. Niewłaściwe przygotowanie powierzchni i stosowanie niewłaściwych materiałów uszczelniających nie tylko niweczy wykonaną pracę, lecz dodatkowo powoduje nie dające się oszacować koszty następcze związane z reklamacjami, naprawą lub wymianą uszkodzonych fug, a często całych elementów. Dodatkowo trzeba się liczyć w przypadku sporów prawnych z utratą dobrej opinii o firmie oraz utratą kolejnych zleceń.

Fuga do kamienia musi spełniać następujące wymagania techniczne:
- wysoka odporność na działanie promieni UV oraz wilgoć,
- niezawodna przyczepność na różnych materiałach,
- elastyczność pod wpływem naprężeń i nacisku,
- wysoka odporność na rozdzieranie.

Fuga musi odpowiednio pracować pod wpływem różnych czynników, spełniać funkcję pomocniczą przy ruchu elementów łączonych. Ażeby te zadania spełniać musi być odpowiednio położona, a elementy fugowane odpowiednio przygotowane - tzn. suche, oczyszczone z pyłu i brudu. Szczególne wyzwanie dla materiału uszczelniającego stanowi długotrwałe, silne obciążenie wodne. Środki grzybobójcze zawarte w środku uszczelniający muszą przeciwstawiać się tu wymywaniu. Środkiem grzybobójczym szczególnie odpowiednim w przypadku dużego, trwałego obciążenia wilgocią (baseny, prysznice, łaźnie) jest zjonizowane srebro. Zjonizowane srebro znajduje się w silikonach firmy OTTO, które posiadają przedłużoną ochronę przed pleśnią.

NIE ZWRACAĆ UWAGI —tymi trzema słowami można opisać wszystkie wyzwania, jakim musi sprostać perfekcyjny materiał uszczelniający: nie może on zmieniać się pod wpływem oddziaływania fizycznego i chemicznego, nie może ulegać zabrudzeniu i musi uwydatniać wizualnie interesujący produkt naturalny, jakim jest kamień.

Dobrze położona fuga powinna łączyć dwa elementy bez jednoczesnego łączenia się z podłożem. Jeżeli fuga połączy się z podłożem, to takie połączenie nie będzie spełniać spełnia swojej funkcji - może prowadzić do pęknięć spoiny lub elementów łączonych. Aby tego uniknąć zaleca się stosowanie miękkich wkładek-prętów z pianki poliuretanowej (PU), która wypełnia dolną przestrzeń elementów łączonych, izolując fugę od kontaktu z podłożem. Dla uzyskania optymalnego efektu łączenia, powierzchnie stykowe można gruntować. Dotyczy to szczególnie piaskowca. Ważną sprawą jest też wygładzenie fugi odpowiednim środkiem, który nadaje estetyczny wygląd (połysk) i odporność na zabrudzenia, pomaga usunąć powstałe w trakcie pracy nadmiary i rozmazania fugi wzdłuż krawędzi. Stosowany w tym celu przez wielu użytkowników płyn do mycia naczyń może pozostawiać plamy na kamieniu. Tylko stosowanie profesjonalnych, przystosowanych do tego, środków gładzących daje pożądany efekt. Przy okazji środki te są również bezpieczne dla skóry.

Jest kilka obszarów stosowania okładzin z kamienia naturalnego, gdzie ekstremalnie trudne warunki zewnętrzne wymagają stosowania fugi z materiałów najwyższej jakości, a są to:
- elewacje i fasady zewnętrzne - narażone na duże zmiany temperatur w przedziale od - stC do +100stC, promieniowanie słoneczne UV, osadzanie kurzu i brudu, przenikanie wody, a w efekcie możliwa emisja składników zawartych w podłożu,
- łaźnie, prysznice i baseny wyłożone kamieniem naturalnym —narażone na wilgoć, osady z mydła, szamponów i innych zabrudzeń,
- konstrukcje stalowe schodów - okładane kamieniem naturalnym, a szczególnie konstrukcje wolnostojące, gdzie fuga musi neutralizować różną rozszerzalność temperaturową tych materiałów i pobierać ruch elementów łączonych bez utraty właściwości uszczelniających,
- podłogi kamienne (szczególnie duże powierzchnie) - gdzie fugi narażone są na duży nacisk mechaniczny, zniszczenia wywołane ciężkimi przedmiotami, naciskiem maszyn myjących, a także kombinacją materiałów i elementów kamiennych o różnych właściwościach,
- nagrobki i inne elementy z kamienia montowane na gruncie - ruchy podłoża oraz działanie atmosferyczne powodują pękanie i ubytki fugi, a zakłady kamieniarskie mają ciągle reklamacje składane przez klientów.

Stosowanie niewłaściwych materiałów do fugowania wynika często z niewiedzy i braku doświadczenia. Wychodząc naprzeciw wysokim wymaganiom stawianym materiałom uszczelniającym, firmy zajmujące się produkcją mas uszczelniających opracowały specjalne silikony do fugowania marmuru i innych kamieni naturalnych. Oferta tych silikonów na polskim rynku jest coraz większa, lecz jakość ich jest różna. Mając duży wybór, wykonawcy powinni dokładnie zapoznać się z ich parametrami, dokonać prób, nie kierować się wyłącznie ceną, zanim podejmą decyzję o zakupie. Dobry silikon do kamienia powinien posiadać następujące cechy:
- sztywno-elastyczny, dający się łatwo wygładzać,
- neutralny, nie brudzący krawędzi elementów łączonych,
- odporny na zarysowania i rozrywanie,
- odporny na wilgoć i promieniowanie UV,
- nie korodujący,
- występować w dużej palecie kolorów, co umożliwia optymalny dobór koloru fugi do koloru elementów łączonych.

Istotnym elementem są także odpowiednie narzędzia. Zaopatrzeni w profesjonalny środek gładzący i odpowiednie praktyczne szpachelki, jesteśmy w stanie wykonać estetyczną, trwałą, odporną na wiele czynników fugę silikonową.

WAŻNE! Minusem wielu tradycyjnych silikonów (budowlanych, sanitarnych itp.), które często są stosowane do fugowania kamieni naturalnych jest oleisty plastyfikator (zmiękczacz), który pod wpływem ciepła i nacisku może wnikać w strukturę kamienia powodując niepożądane tłuste plamy i zabrudzenia krawędzi elementów łączonych. Silikony te są jednocześnie mocno klejące, a fugi tak wykonane trudne do wygładzenia i szybko ulegające zabrudzeniom.

Tłuste zabrudzenia są przedmiotem wielu reklamacji, a usunięcie ich to pracochłonny i kosztowny proces. Należy usunąć wówczas złą fugę, nałożyć na zabrudzone powierzchnie specjalną pastę do usuwania tłuszczu i oleju. Dopiero po oczyszczeniu i przygotowaniu krawędzi na nowo, można nałożyć ponownie właściwą fugę odpowiednią do kamieni naturalnych.
Na bazie obserwacji i rozmów z wykonawcami, mogę stwierdzić, że wciąż nie przywiązuje się właściwej wagi do procesu fugowania, często wręcz bagatelizuje się te prace. A szkoda. Na Zachodzie, a szczególnie w Niemczech, nakładaniem fug i wykańczaniem prac montażowych kamienia zajmują się specjalnie szkoleni pracownicy o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach. Mam nadzieję, że tak będzie wkrótce i w Polsce.