Systematyka kamieniarskich wyrobów budowlanych w świetle aktualnych norm i przepisów

Bardzo często dzwonią do mnie kamieniarze, bądź pracownicy większych podmiotów i pytają: – Panie Michale, na co wystawić deklaracje, jak mam takie coś...?

Przyporządkowanie danego wyrobu do pewnej grupy wyrobów zwykle nie nastręcza problemów. Jednak zdarzają się sytuacje, w których pogrupowanie (klasyfikacja) będzie nastręczało problemów, a powiązanie danego elementu kamiennego do konkretnej grupy wyrobów, czyli w rezultacie do normy, będzie wymagało wykonania szczególnych badań surowca oraz poddania się pewnym wymaganiom względem geometrycznej dokładności wyrobu.

Pierwszym, o czym powinniśmy pomyśleć, to czy dany przedmiot jest właściwie wyrobem budowlanym. Sięgniemy zatem do rozporządzenia CPR, w którym przeczytamy: „każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych”. Mamy tutaj mowę o pewnym przeznaczeniu wyrobu – wmontowaniu w obiekt budowlany – i to właśnie zastosowanie końcowe stanie się dla nas punktem wyjścia w naszej kamieniarskiej systematyce.

Przyjrzyjmy się pewnemu przykładowi z życia. Mały sześcienny element, wyciosany z większej bryły kamienia do określonych wymiarów w zależności od końcowego zastosowania staje się, po kolei: kostką brukową, gdy zostanie zabrukowany; kamieniem murowym, gdy powstanie z niego murek; bądź na przykład kamieniem do robót hydrotechnicznych, gdy umieścimy ten sam element w wodzie.

W inny sposób czynniki zewnętrzne będą działały na ten sam element, więc pod innym kątem będziemy sprawdzać cechy materiału. Na przykład dla kamienia murowego będzie istotnym parametrem nasiąkliwość wynikająca z kapilarności, dla kostki brukowej odporność na ścieranie, a dla kamienia do robót hydrotechnicznych wytrzymałość na ściskanie po nasączeniu wodą.

Fot. 2. Przeznaczenie końcowe wyrobu sprawia, że mały element może być kostką brukową...

Fot. 3. … lub na przykład kamieniem murowym.

W ten sposób możemy wydzielić podstawowe grupy wyrobów:
– wyroby brukowe,
– wyroby okładzinowe,
– kamień murowy,
– kamień wymiarowy,
– kamień do robót hydrotechnicznych.

Wyroby brukowe

W tej grupie znajdziemy wyroby budowlane, które zostaną zamontowane w sposób brukarski. Mamy tutaj elementy kamienne, które ograniczają drogi i ścieżki – krawężniki oraz elementy, po których odbywa się ruch – kostka brukowa (elementy zbliżone do sześcianu) oraz płyty brukowe (elementy płaskie). Cały ten obszar został objęty normami zharmonizowanymi:

• EN 1341 „Płyty z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań.”,
• EN 1342 „Kostka brukowa z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań.”,
• EN 1343 „Krawężniki z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań.”

Kryteria dalszego podziału dla kostki związane są z układem brukarskim, gdyż w zależności od układu brukarskiego (rzędowego lub łukowego) będą inne wymagania względem dokładności jej wykonania. Z kolei dla elementów wydłużonych, czyli płyt i krawężnika, dalszy podział będzie polegał na przyporządkowaniu wyrobu do jednej z siedmiu klas wytrzymałościowych (0-6), które wyrażają wielkość siły, której działanie powoduje zniszczenie elementu.

Wyroby okładzinowe

Jest to grupa wyrobów, których cechą charakterystyczną jest zamontowanie do betonu za pomocą klejów, zapraw lub na sucho. Zgodnie z zastosowaniem wyrobu mamy dalsze grupy wyrobów: elementy montowane pionowo, elementy montowane poziomo, płyty modułowe. Dalszy podział nastąpi mając na uwadze kryterium późniejszego montażu wewnątrz lub na zewnątrz, co bezpośrednio wiąże się z mrozoodpornością surowca. Tutaj mamy do czynienia znów z normami zharmonizowanymi:

• EN 1469 „Wyroby z kamienia naturalnego. Płyty okładzinowe. Wymagania.”,
• EN 12057 „Wyroby z kamienia naturalnego. Płyty modułowe. Wymagania.”,
• EN 12058 „Wyroby z kamienia naturalnego. Płyty posadzkowe i schodowe. Wymagania.”

Fot. 4. Krawężnik, czyli ograniczenie drogi lub ścieżki oraz mały element brukowy – kostka – nie ma znaczenia sposób produkcji

Fot. 5. Płyty posadzkowe i schodowe – montaż do podłoża betonowego

Kamień murowy

Niezależnie od sposobu produkcji (cięcie, łupanie, klinowanie itd.) w przypadku, gdy wyrób będzie zastosowany w konstrukcji muru zarówno jako część nośna, jak i jako nakrywa.

• • EN 771-6 „Wymagania dotyczące elementów murowych – Część 6: Elementy murowe z kamienia naturalnego”.

Kamień wymiarowy

Ta grupa wyrobów generalnie obejmuje wszystko to, co nie sposób zakwalifikować do innych grup. Znajdziemy tu różnego rodzaju kolumny, tralki, gzymsy, a także stopnie blokowe, okładziny wokół drzwi i okien. Kamień wymiarowy będzie poddawany bardzo różnym czynnikom niszczącym, więc doboru badań sprawdzających przydatność elementu należy dokonywać przy każdym zadaniu oddzielnie. W tym przypadku norma nie jest zharmonizowana:

• EN 12059 „Wyroby z kamienia naturalnego – Kamień wymiarowy - Wymagania.”

Fot. 6. Kamień murowy jako element nośny i nakrywa.

Fot. 7. Kamień wymiarowy jako obłożenie okna

Fot. 8. Kamień wymiarowy jako słupek odgradzający dwie części chodnika

Kamień do robót hydrotechnicznych

Kamień do robót hydrotechnicznych zazwyczaj traktowany jest jako kruszywo (w rozumieniu produktu procesu kruszenia) i jako taki jest definiowany. Z uwagi jednak na bardzo specyficzne czynniki oddziałujące niekiedy na wyroby typowo kamieniarskie, czyli stała obecność wody i ścieranie powierzchni kamienia przez nurt cieku wodnego czy fale przybrzeżne, w niektórych przypadkach należy je zaklasyfikować jako kamień do robót hydrotechnicznych. Mówiąc wprost – jeśli kamień murowy lub kostka brukowa zostaną użyte to umocnienia brzegu rzeki, należy te produkty, w tym przypadku, przypisać już do grupy kamieni do robót hydrotechnicznych. Norma z tym wyrobem związana to:

• EN 13383-1 „Kamień do robót hydrotechnicznych – Część 1: Wymagania”.

Fot. 9. Kamień często stosowany jest jako budulec w robotach hydrotechnicznych

Nad wyraz często spotykam się z problemem jednoznacznego przypisania wyrobu do odpowiedniej normy. Najczęściej ten kłopot pojawia się dopiero w momencie przygotowywania oznakowania CE lub Deklaracji Właściwości Użytkowych. Dobrze jednak jest znać to przyporządkowanie przed przystąpieniem do produkcji. Wówczas przed produkcją można określić zakres badań surowca i ewentualnie te badania zaktualizować. Znając przyporządkowanie do odpowiedniej normy przed rozpoczęciem produkcji łatwiej też przestrzegać dokładności wymiarów jaką musi spełniać dany wyrób.

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej