Fotografia – na co komu filtry?

W poprzednim odcinku pisałem o balansie bieli, czyli, bardziej ogólnie ujmując zagadnienie, o prawidłowym oddawaniu koloru w fotografii. Przy fotografowaniu występują jednak nie tylko problemy z kolorem. O kilku z nich i metodach radzenia sobie chciałbym napisać dzisiaj. Część z nich, w pewnym zakresie, można pokonać korzystając z tzw. filtrów optycznych. Są to przykręcane lub zakładane na obiektyw szklane nakładki o różnorodnym przeznaczeniu. Współcześnie mało ludzi z nich korzysta, bo fotografia cyfrowa umożliwia korektę zdjęć w programach komputerowych. Ale korekta komputerowa nie jest tak dobra, jak zastosowanie filtru. No i zajmuje więcej czasu.

Spotkanie z szybą lub naturalnym lustrem – filtr polaryzacyjny

Zdarza się, że chcemy uwiecznić jakiś obraz, ale na drodze między obiektem fotografowanym a aparatem znajduje się szyba. To dość częsty przypadek, gdy fotografujemy np. obiekty w muzeum, czy chcemy zrobić zdjęcie z auta. Inny przypadek to fotografowanie obiektów, które odbijają światło – wtedy na ich powierzchni widać obraz odbity. To zagadnienie bardzo ważne w przypadku fotografowania kamienia w polerze. Często spotyka się zdjęcia płyty kamiennej, na których nie widać faktury kamienia, lecz odbity obraz nieba, obraz otoczenia lub nawet postać fotografa. Do likwidacji lub znacznej redukcji tych efektów wykorzystujemy filtr polaryzacyjny.

Innym zastosowaniem tego filtru jest „podciągnięcie” błękitu nieba i zwiększenie kontrastów pomiędzy niebem a białymi obłokami.
Nie chciałbym zanudzać czytelników teorią fizyki dotyczącą polaryzacji światła – zainteresowanych odsyłam do literatury fachowej lub internetu. W skrócie można powiedzieć, że obraz odbity od szyby czy wody jest niesiony przez światło częściowo spolaryzowane – filtr spełnia swoje zadanie poprzez zatrzymanie tej właśnie części światła.
W praktyce najczęściej używane są filtry polaryzacyjne kołowe (cyrkularne). W takim filtrze skalę efektu działania regulujemy poprzez obracanie filtrem (ustawienie płaszczyzny polaryzacji).

Działanie kołowego filtra polaryzacyjnego „CircularPolarizer”
autor: PiccoloNamek

Należy pamiętać, że obiektywy z przednią soczewką kręcącą się podczas „ostrzenia” mogą spowodować, że ustawiony filtrem efekt zniknie po wyostrzeniu. W takim przypadku należy najpierw ustawić ostrość, a dopiero potem regulować wielkość żądanego efektu filtrem.

Do wydłużenia czasu naświetlania – filtry szare

Filtry szare mają zastosowanie w przypadku, kiedy zależy nam na znacznym przedłużeniu czasu naświetlania. Przykładem może być wykonanie zdjęcia, na którym nie chcemy zarejestrować poruszających się ludzi czy pojazdów. Filtry ułatwią nam uzyskanie wystarczająco długiego czasu naświetlania, aby poruszające się osoby i przedmioty nie zostały zarejestrowane. Filtry szare pozwalają też przy dużej ilości światła w otoczeniu fotografować z maksymalnie otwartą przesłoną i małą głębią ostrości. Najbardziej znane z nich są filtry ND x 2 i ND x 4 (uwaga – nie mylić z ND 2.0 i ND 4.0),

Kontrowersyjny filtr UV

Ten filtr został wymyślony, aby wyeliminować promieniowanie ultrafioletowe. Zagadnienie dotyczyło fotografii analogowej, ponieważ klisze negatywowe były w pewnym stopniu uczulone na ten typ promieniowania. Promieniowanie to – niewidoczne dla ludzi – na zdjęciu analogowym mogło powodować lekko niebieskawe zabarwienie i wrażenie zamglenia.
Podstawowy filtr UV nie ma żadnego zabarwienia. Nie wprowadza dominanty barwnej, nie zmienia również warunków ekspozycji. Z tego względu wiele osób fotografujących wcale go nie zdejmuje, stosując go, jako swego rodzaju ochronę przedniej soczewki obiektywu przed uszkodzeniami i zanieczyszczeniami. Jednak współczesne obiektywy mają taką jakość i odporność na zarysowania, że faktycznie stosowanie go, jako zabezpieczenia obiektywu w zasadzie nie jest konieczne. Natomiast samo stosowanie tego filtru ostatnimi czasy jest podważane przez wielu fachowców.

Filtr zmiękczający (ang. soft focus)

Ten filtr nadaje zdjęciu lekko „senny” nastrój. Powoduje, że jasne obszary rzucają lekką poświatę na obszary sąsiadujące. W uproszczony sposób można też taki efekt uzyskać, umieszczając przed obiektywem napiętą pończochę.

Do tej grupy filtrów można też zaliczyć filtr zmiękczający typu „spot”, gdzie obraz nie jest rozmyty w centrum obrazu i miarowo, wraz ze zbliżaniem się do krawędzi kadru, ulega rozmyciu.

Filtr Skylight

Ten filtr ma lekko różowe zabarwienie. Najczęściej stosuje się go do zdjęć w cieniu przy słonecznej pogodzie. W takich warunkach na zdjęciach zwykle pojawia się dominanta niebieska, którą ten filtr redukuje. Filtr Skylight poprawia też kolorystykę skóry i pozwala uniknąć przebarwień powstających w wyniku obicia światła od liści. Ten filtr również zatrzymuje promienie UV oraz redukuje zamglenie kadru.

Inne zabawki

Wśród filtrów można znaleźć również szereg filtrów służących do uzyskiwania specjalnych efektów. Są to między innymi filtry przebarwiające zdjęcia, powodujące powstawanie na świecących elementach gwiazdek lub tęczowych refleksów, pryzmaty odbijające część zdjęcia w kilku fragmentach. Ciekawostką są filtr y połówkowe szare lub kolorowe zmieniające kolor (lub ilość światła) na połowie obrazu. Połówkowe szare służą zwykle do równoważenia naświetlenia zdjęcia, gdy niebo jest wyraźnie jaśniejsze niż dolna część obrazu.

Filtry a fotografia czarno biała

Stosowanie filtrów jest bardzo ważne w fotografii biało- czarnej. Czasem kolory na zdjęciu są zamieniane na skalę szarości w dość nieoczekiwany sposób. Dlatego częstym zabiegiem jest stosowanie korekty tej konwersji dla uzyskania oczekiwanego efektu. Zagadnienie jest bardzo szerokie i miłośnicy fotografii czarno-białej powinni zaopatrzyć się w zestaw filtrów kolorowych i po prostu z nimi eksperymentować.

Efekt zastosowania filtra gwiazdkującego