Szukamy domu dla krzyża

Pod takim hasłem kamieniarze świętokrzyscy zorganizowali akcję odtworzenia przy-drożnego krzyża. Wielki finał akcji rozegra się w połowie czerwca na targach Sacroexpo w Kielcach.
Akcja ma na celu uświadomienie różnym środowiskom, że odbudowa czy renowacja nie jest ani trudna ani kosztowna.

Od powstania pomysłu plan akcji zmieniał się bardzo często. Zmiany były na tyle dynamiczne, że najnowsze wiadomości otrzymaliśmy tuż przed oddaniem do druku bieżącego numeru Kuriera Kamieniarskiego .
Przedstawiamy Państwu genezę tej niesamowitej akcji i aktualny jej plan.

Pomysł znalezienia domu dla krzyża jako akcji informacyjno-edukacyjne jest udziałem trzech kamieniarzy zrzeszonych w Związku Pracodawców Branży Kamieniarskiej ze Świętokrzyskiego. Inspiracją było odnowienie przydrożnego krzyża z Brześcia koło Pińczowa przez zakład kamieniarski Jacka Łaty. Po tych pracach pozostał połamany krzyż, zdewastowany przez czas i historię.

Michał Ziołowicz wraz z Jackiem Łatą i Konradem Kowalczykiem zainicjowali akcję ratowania tego wyjątkowego świadka historii. Po przeprowadzeniu szeregu konsultacji podjęto decyzję, że stary krzyż zostanie przekazany do muzeum, pod fachową opiekę konserwatorską. Natomiast podczas targów Sacroexpo, pod patronatem ZPBK i Targów Kielce, wykonana zostanie replika krzyża. Nadzór architektoniczny nad projektem objął mgr inż. Wojciech Gwizdak – prezes Stowarzyszenia Architektów Polskich w woj. świętokrzyskim wraz z konstruktorem mgr inż. Tomaszem Batorem. Nadzór artystyczny objęła dr hab. profesor UJK Katarzyna Ziołowicz – dyrektor Instytutu Sztuk Pięknych w Kielcach.

Figura, która powstanie, jest klasycznym „Świątkiem Ponidzia” – figurą przydrożną stawianą od niepamiętnych czasów w postaci figur, krzyży lub kapliczek. Wznoszono je na granicach wsi, na rozstajach dróg, w środku osad, przy kościołach itp. Były symbolem czci i wiary w Boga, Matkę Bożą i świętych. Wznoszono je w różnych intencjach – błagalnych i dziękczynnych. Powstawały też jako znak pokuty za popełnione grzechy, głównie zabójstwo. Wznosili je zarówno nieznani budowniczowie jak i renomowani rzemieślnicy, którzy wykonywali również prace dla najznakomitszych magnatów epoki.

Kamienne krzyże, które najczęściej spotykamy na Ponidziu, najczęściej są wykonane z wapienia pińczowskiego. Postawione są zwykle na postumentach, na których znajdują się inskrypcje o fundatorach i datach powstania. Jednak często napisy te dziś są już nieczytelne.
Krzyż z Brześcia postawiony został w połowie XIX wieku i opatrzony inskrypcją: „Błogosław Boże ludowi swemu prosiemy pokornie racz nas zachować od piorunów i gradobicia”. Podania ustne wspominają również o dziękczynieniu za zachowanie od powodzi. W czasie II wojny światowej stał się mimowolną osłoną dla kilku pracujących w polu chłopów, która ochroniła ich przed kulami w trakcie potyczki wojennej rozegranej się w tym miejscu.

Krzyż został mocno ostrzelany i wymagał napraw, ale chłopom nic się nie stało. Powody postawienia oraz zdarzenie z czasów wojny spowodowały, że figura jest otaczana czcią.

U podstaw akcji „Szukamy domu dla krzyża” leży wrażliwość jej inicjatorów na wartość niematerialną małych i dużych obiektów sakralnych. Wrażliwość, która powstała przez wiele lat pracy przy realizacji zleceń związanych z nimi. Tego typu obiekty mają swoją historię i są świadkami istotnych wydarzeń oraz wiary miejscowych ludzi. Mają wartość historyczną, zabytkową, a przede wszystkim sentymentalną dla lokalnej społeczności. Krzyż – bohater akcji – jest jednym z wielu jakie znajdują się w różnych miejscach naszego kraju. Często niszczeją, bo ich właściciele lub opiekunowie nie mają świadomości jak o nie zadbać. Brak dbałości zwykle nie wynika z braku troski, lecz z błędnego mniemania, że odnowienie – bądź renowacja – pociąga za sobą niewyobrażalny nakład pracy i środków.

Akcja „Szukamy domu dla krzyża” ma zademonstrować jak tak mocno zniszczony obiekt można przywrócić do świetności. Oczywiście z zastosowaniem właściwego – w tym przypadku miejscowego – kamienia oraz wybór odpowiedzialnych i najwyższej klasy rzemieślników. W czasie targów, na oczach zwiedzających, będzie powstawać replika krzyża, którą będzie można porównać z dokumentacją powstałą na tę okazję oraz pozostałymi fragmentami oryginalnej, XIX-wiecznej figury. Będzie można porozmawiać z fachowcami. którzy się tym zajmują oraz dowiedzieć się, że takie działania nie są aż tak kosztowne ani trudne w realizacji. Na koniec wystawy organizatorzy mają nadzieję znaleźć dla owocu swojej pracy nowy dom.

Organizatorzy akcji tak mówią o swojej roli w tym wydarzeniu: „Wiele obiektów sakralnych wymaga remontów. Może nasza akcja będzie inspiracją do ratowania równie interesujących miejsc. Jest to również okazja do demonstracji wspaniałych polskich kamieni budowlanych stosowanych z powodzeniem w obiektach sakralnych od kilkuset lat.”

XIX Międzynarodowa Wystawa Budownictwa i Wyposażenia Kościołów, Sztuki Sakralnej i Dewocjonaliów SACROEXPO odbywa się w dniach 11-13 czerwca 2018 roku w Kielcach. Choć to nie jest typowo kamieniarska impreza, to obecność kilku firm z naszej branży i akcja „Szukamy domu dla krzyża” to już wystarczające powody, by odwiedzić te targi. Warto wspomnieć, że budownictwo sakralne to ważny odbiorca dla wielu polskich firm kamieniarskich. Wizyta tam może więc poskutkować nowymi pomysłami lub nowymi zleceniami.