Stary Most w Mostarze

Historia bywa zaskakująca. Są takie obiekty historyczne, które stały się symbolami i potrafiły wpływać na losy ludzi. Jednym z nich jest Stary Most w Mostarze (Bośnia i Hercegowina) nad rzeką Neretwą.

Most powstał na zlecenie tureckiego sułtana Sulejmana, a wybudował go mistrz Hajrudin. Budowa rozpoczęła się w 1557 roku i trwała do 1565 roku.
Przez wieki most, poza funkcją transportową, był symbolem pojednania wschodu z zachodem – chrześcijaństwa z islamem, ale też katolickich Chorwatów z prawosławnymi Serbami.
Niestety w 1993 roku, podczas wojny bośniackiej na Bałkanach, został celowo zniszczony przez armię chorwacką. Po zakończeniu wojny w 1995 roku, dzięki wsparciu UNESCO i Banku Światowego, podjęto decyzję o odbudowie mostu. Prace rozpoczęły się w 2001 roku.
Oficjalne otwarcie mostu nastąpiło 24 lipca 2004 roku. W 2005 roku most został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Most ma 4 metry szerokości i jest długi na 30 metrów. Wznosi się 24 metry nad rzeką. Został wykonany z miejscowego wapienia noszącego nazwę Tenelija. Chronią go dwie ufortyfikowane wieże: wieża Helebija na północnym wschodzie i wieża Tara na południowym zachodzie, zwane „strażnikami mostu” (rodzimo mostari).

Stary Most jest ciekawą konstrukcją. Kształt łuku jest wynikiem licznych nieregularności spowodowanych deformacją wewnętrznej linii łuku. Zamiast fundamentów most ma przyczółki z wapienia połączone ze ścianami skrzydeł wzdłuż nadbrzeżnych klifów. Po ukończeniu budowy był to najszerszy łuk na świecie wykonany przez człowieka. Pewne związane z tym kwestie techniczne pozostają tajemnicą: jak wzniesiono rusztowanie, jak kamień był transportowany z jednego brzegu na drugi, jak rusztowanie pozostawało w dobrym stanie przez długi okres budowy. Dzięki temu most ten można zaliczyć do największych dzieł architektonicznych swoich czasów.

Rekonstrukcja

Przystępując do rekonstrukcji, postanowiono zbudować most jak najbardziej zbliżony do oryginału, przy użyciu tej samej technologii i materiałów. Most został odbudowany z lokalnych materiałów przez turecką firmę Er-Bu Construction Corp przy użyciu osmańskich technik budowlanych. Wykorzystano również kamień Tenelija z lokalnych kamieniołomów, a nurkowie armii węgierskiej wydobyli z rzeki kamienie z pierwotnego mostu.

Tenelija, kamień do budowy łuku i ścian parapetowych, to wapień oolitowy pochodzący z kamieniołomu, w którym wydobywano go na potrzeby budowy pierwotnego mostu. Na ścianach przyczółków użyto marmur Breccia, a chodnik wyłożono wapieniem.

Tenelija jest kamieniem o żółtawym kolorze (w momencie wydobycia z kamieniołomu), a w stanie wilgotnym ma kolor jasnobrązowy. W miarę wysychania nabiera białawego koloru, a wraz z upływem czasu i starzenia się koloru jasnoszarego i szarego. Jego konsystencja jest jednorodna i bardzo porowata.