No to spotkamy się w sądzie! czyli o jakości wyrobu z kamienia

Jeżeli zamawiający i wykonawca mają różne zdanie na temat jakości wykonania zlecenia, a próby znalezienia rozwiązania polubownego nie przynoszą rezultatu, nierzadko sprawa ląduje na wokandzie. W trakcie postępowania sądowego, gdy któraś ze stron prosi o powołanie biegłego, ma on swoją wiedzą dopomóc w rozstrzygnięciu sporu poprzez określenie jakości wykonania towaru lub usługi. W przypadku kamieniarstwa zazwyczaj mowa jest o jakości elementów z kamienia, jakości materiału lub jakości montażu. Nie zawsze jednak istnieje możliwość określenia wprost czy coś jest odpowiedniej jakości, czy też nie.

Normy nie wprowadzają kategorii jakości — podają jedynie metodę badań oraz dopuszczalną odchyłkę mierzonych parametrów w różnych klasach dokładności.

Na początku zawsze należy wspomnieć definicję jakości, która będzie tutaj swoistym drogowskazem do dalszych rozważań. Skorzystajmy z pomocy normy terminologicznej ISO 9000, w której mamy: „jakość —stopień, w jakim zbiór inherentnych właściwości spełnia wymagania”. Mówimy tu o stale i nierozerwalnie związanych z danym przedmiotem właściwościach, które definiują przedmiot jako określone, konkretne „coś”. Dla wyrobów kamieniarskich będą to właściwości geometryczne wraz z dokładnością wykonania elementów oraz właściwości materiału, z którego one powstały.
W pierwszej kolejności powinniśmy odpowiedzieć sobie na pytania: jakie wymagania powinien spełnić wyrób? Kto może określić te wymagania? W przypadku wyrobów budowlanych w pierwszej kolejności poszukamy odpowiedzi w normach. Niestety, niekoniecznie znajdziemy tutaj odpowiedź. Obecnie w dokumentacjach tych nie ma podanych wielkości parametrów dla danych zastosowań, a są jedynie wymienione właściwości, które winny być zbadane i spisane w deklaracji produktu. Na przykład dla płyt chodnikowych producent wyrobu powinien zbadać:

Tabela 1. Właściwości surowca dla płyt chodnikowych wg EN 1341

Na podstawie samej normy nie możemy mówić o lepszej, bądź gorszej jakości. Czy materiał o wytrzymałości na zginanie 14,0 MPa będzie niższej jakości, niż materiał o wytrzymałości na zginanie 14,5 MPa? Czy materiał o nasiąkliwości 1 % jest tak niskiej jakości, że nie można go już użyć jako surowiec do produkcji płyt chodnikowych? Tego norma nie definiuje.
Przy płytach chodnikowych kolejnym problemem jest również dokładność wykonania, czyli wielkość dopuszczalnych odchyłek od wymiarów nominalnych. Poniżej mamy przykład dopuszczalnych odchyłek dla wymiarów licowych.

Tabela 2. Dopuszczalne odchyłki od nominalnych wymiarów powierzchni licowej płyt chodnikowych

Zamówienie: „Płyty chodnikowe granitowe płomieniowane szare 50x50x6 cm” absolutnie nic stronom nie mówi. Aby zachować zgodność z normami w zasadzie wystarczy wyrób przebadać i wystawić mu certyfikat zawierający wyniki badań. Czyli jeżeli w zamówieniu nie ustalono jednoznacznie klasy dokładności poszczególnych parametrów, to w sytuacji spornej powstanie na pewno problem —obie strony będą upierać się przy własnym stanowisku. Wykonawca bez wątpienia będzie korzystał z definicji klasy P0 (brak wymagań co do odchyłki wymiarów) i w tej sytuacji będzie miał rację. A zamawiający zapewne będzie chciał, aby wyrób spełniał normy klasy P2, która przyjmuje najmniejsze odchyłki wymiaru. Dodatkowo trudno mówić o określonej jakości skoro normy, jak wspomniałem wcześniej, nie kategoryzują jakości —podają jedynie metody badań i wielkość parametrów w określonych klasach dokładności. Krótko mówiąc brak określenia klas dokładności w zamówieniu powoduje brak możliwości odniesienia się do jakichkolwiek wytycznych mówiących o jakości wyrobu.

By uniknąć nieporozumień wystarczy doprecyzować zamówienie. Sformułowanie „Płyty chodnikowe granitowe płomieniowane szare 50x50x6 cm, klasy P1, D1, T1” dokładnie określa oczekiwaną jakość wyrobu. Takie zamówienie definiuje jednoznacznie wymagania wobec właściwości geometrycznych: klasa D1 dotyczy tolerancji przekątnych płyt o regularnym kształcie, a klasa T1 dotyczy tolerancji grubości. Dokładniej ten temat opisywałem w KK nr 3/2013 w artykule pt. „Wymagania wobec właściwości geometrycznych wyrobów brukarskich” (www.KurierKamieniarski.pl).

Uzupełnieniem zamówienia powinna być tabela z wymaganiami materiałowymi określającymi parametry jakie winien spełniać materiał wykorzystany do wyprodukowania zamówionego wyrobu. Przykładowa tabela może wyglądać tak:

Tabela 3. Przykładowe wymagania względem surowca

Omówieniem parametrów z powyższej tabeli oraz określeniem o czym one mówią i jakie mają zastosowanie praktyczne zajmę się w kolejnych artykułach publikowanych na łamach Kuriera Kamieniarskiego.
W powyższym, niestety hipotetycznym, przypadku producent wyrobu wie dokładnie co ma wykonać i jaki materiał wykorzystać, a przyszły odbiorca wie, czego może wymagać. Tylko w takim przypadku możemy mówić o spełnieniu wymagań, czyli jesteśmy w stanie ocenić jakość wyrobu.

Kolejnym ważkim punktem jest wygląd produktu. Materiały kamienne, z uwagi na swoje pochodzenie, posiadają wiele nieprzewidywalnych wtrąceń w postaci myszek, żyłek, skupień minerałów itp. Materiał jednolity kolorystycznie, z równym uziarnieniem występuje dosyć rzadko, więc pojawienie się zmian na wyrobie gotowym jest wielce prawdopodobne. Jak to zatem może wpłynąć na ocenę jakości?
Podstawową będzie uzgodnienie przed zamówieniem towaru tak zwanych próbek odniesienia, które po akceptacji przez obie strony będą wzornikiem do porównania w sytuacjach spornych. Próbki powinny zostać przedstawione w ilości pozwalającej na określenie ogólnego wyglądu materiału oraz prezentować pełną zmienność jego wyglądu.

Pojęcie jakości wyrobów, w tym budowlanych wyrobów kamieniarskich, definiowana jest jako zgodność ze specyfikacją w formie normy i wymagań klienta. W momencie sporządzania umowy należy określić parametry wyrobu, łącznie z wyszczególnieniem klas związanych z dokładnością wykonania wyrobu i wymagań względem surowca oraz przedstawić klientowi próbki odniesienia. W zasadzie wszystko sprowadza się do możliwie pełnego doinformowania klienta w sprawach związanych z zamówionym wyrobem z kamienia. W innym przypadku nie ma możliwości ustalić, czy wyrób jest dobrej, czy złej jakości.

#michalfirlej