Ocena ryzyka zawodowego

Zostałam poproszona o napisanie przykładowej oceny ryzyka zawodowego dla wybranego stanowiska w zakładzie kamieniarskim. Sprawa jest o tyle trudna, że każda ocena ryzyka jest inna dla określonego przedsiębiorstwa, nawet wtedy, gdy pracownik teoretycznie wykonuje te same obowiązki. Wynika to z faktu, że nie ma identycznego środowiska pracy, podobnie jak każdy z nas ma inny charakter pisma. Wobec powyższego przytoczona ocena ryzyka zawodowego ma wartość czysto poglądową i nie może mieć zastosowania wprost w każdym zakładzie.

Zanim jednak przejdziemy do owej oceny ryzyka, trzeba napisać kilka słów o potrzebie tworzenia takiego dokumentu. Wynika to z obowiązujących przepisów prawnych, między innymi Kodeksu Pracy: Dział X: Bezpieczeństwo i Higiena Pracy:

art 226 „Pracodawca:
1. ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wyko-nywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilakty-czne zmniejszające ryzyko,
2. informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.”
(ustawa z dnia 26.06.1974r. Kodeks pracy z późniejszymi zmianami).

Co to jest owo RYZYKO ZAWODOWE?

Mówiąc w sposób bardzo uproszczony, to możliwość zaistnienia wypadku lub choroby zawodowej u pracownika.
Wiemy doskonale, że nie ma możliwości prowadzenia zakładu bez żadnego wypadku. Zależy nam jednak na tym, że jeżeli już niestety wystąpi, był jak najlżejszy.
W momencie opracowania ryzyka zawodowego, zarówno pracodawca jak i pracownik uświadamiają sobie jakie niebez-pieczeństwa wiążą się z wykonywaniem określonej pracy. Polecam wręczenie jednego egzemplarza opracowania pracownikowi, a kopii – podpisanej przez pracownika – dołączenia do akt osobowych. Pracodawca oczywiście zatrzymuje sobie całość opracowania dla wszystkich stanowisk.

WAŻNE: ocenę ryzyka pracownik powinien podpisać w momencie podjęcia pracy. Jeżeli się zdarzyło, że pracownik pracuje i jeszcze nie ma takiego dokumentu, należy jak najszybciej zlecić jego wykonanie.
Osoba dokonująca oceny ryzyka zawodowego dla określonego stanowiska pracy MUSI współpracować zarówno z pracodawcą jak i pracownikiem. Jego obowiązkiem jest dokonanie oględzin stanowiska pracy oraz rozmowy z zainteresowanymi osobami.
Metod dokonania oceny ryzyka zawodowego jest dużo. Wybrałam dla Państwa prostą i obrazową metodę szacowania ryzyka i mam nadzieję, że w sposób przystępny ją Państwu przybliżę.
Kończąc cześć teoretyczną – w bardzo dużym skrócie – musimy pamiętać, że powinniśmy w sposób stały i ciągły dążyć do poprawy bezpieczeństwa pracy. I NIE ZAWSZE wiąże się to z dużymi nakładami finansowymi. Czasami wystarczy poprawa organizacji pracy, opracowanie instrukcji obsługi urządzeń przemysłowych, bieżące sprzątanie itp. („Zaplanuj, Zrealizuj, Sprawdzaj, Działaj/Usprawniaj” wg Modelu PDCA dr W. Edwards Deming).

Przykładowa ocena ryzyka zawodowego dla przykładowego stanowiska kamieniarz-polernik obróbki ręcznej

Opis miejsca pracy
Zakład: budynek parterowy, 1000 m2, duża brama wjazdowa, posadzka równa betonowa, plac utwardzony na tym samym poziomie.

Charakterystyka zawodu – charakterystyka stanowiska pracy

W opisywanym zakładzie do obowiązków kamieniarza-polernika należy: ręczne szlifowanie i polerowanie granitu, frezowanie, wycinanie kształtów na sucho przy pomocy elektronarzędzi, właściwa ich obsługa i konserwacja, sprzątanie stanowiska pracy, samodzielna organizacja pracy. Narzędzia pracy to elektronarzędzia do obsługi ręcznej: frezarka, boczkarka, flex, wiertarka, kolankówka itp.

Oprzyrządowanie: piły tarczowe, frezy, rzepy polerskie, kamienie polerskie itp.
Ręczna obróbka granitu wymaga pracy stojącej oraz pracy całym ciałem – mięśniami barków, pleców, obu rąk, posługiwanie się ciężkimi i nieporęcznymi narzędziami.
Wysokość stołu polerskiego jest dostosowana do pracy na nim mężczyzny średniego wzrostu.

Stanowisko robocze usytuowane jest w miejscu obsługiwanym przez suwnicę, znajdującą się wewnątrz hali. Takie rozwiązanie minimalizuje konieczność ręcznego układania elementu do obróbki na stanowisku pracy (na stole polerskim) i przenoszenia ciężarów. Oprócz powyższego na hali znajduje się wózek widłowy gazowy oraz wózek ręczny. Wózki poruszają się po wydzielonym ciągu komunikacyjnym.
Zdarza się, że pracownik sam obsługuje zarówno suwnicę, wózek gazowy oraz wózek ręczny. Pracownik posiada odpowiednie kwalifikacje do obsługi w/w urządzeń. Zarówno suwnica, jak i wózek gazowy są pod stałym dozorem technicznym firmy zewnętrznej, która jednocześnie dokonuje ich konserwacji.
Hala w której znajduje się stanowisko polernika jest otwarta, w związku z tym jest on narażony na hałas emitowany przez pracujące maszyny.
Poziom hałasu wynosi w szczytowych momentach 87,5 dB i przekracza dozwolony maksymalny poziom hałasu 85 dB. Pracodawca nie ma możliwości dalszego ograniczania hałasu, w związku z czym każdy pracownik jest zobowiązany do stosowania ochronników słuchu.

Pracownik w trakcie pracy porusza się po płaskim terenie. Zarówno hala, jak i plac przed nią znajdują się na tym samym poziomie.
Hala posiada wystarczającą ilość światła dziennego, oraz prawidłowe oświetlenie stanowiska sztucznym światłem. Temperatura na hali w ciągu całego roku nie spada poniżej 15^OC.
Granice obiektu dla analizowanego stano-wiska pracy wynoszą – hala 1000 m2, utwardzony plac przed zakładem 2000 m2.

Wskaźnik oceny ryzyka stanowiska kamieniarz polernik w zakładzie X metodą RISK SCORE

„Metoda RISK SCORE jest jakościową wskaźnikową metodą oceny ryzyka, w której określane w definicji ryzyka prawdopodobieństwo skutków zdarzenia jest uszczegółowione i przedsta-wione przez dwa parametry ryzyka, tj. ekspozycję na zagrożenie i prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia.” ¹⁾
W metodzie tej wartościowanie ryzyka opisuje wyrażenie: R = S x E x P

Ryzyko = Skutki zdarzenia x Ekspozycja na zagrożenia x Prawdopodobieństwo zdarzenia

Co to oznacza w praktyce?

Musimy sobie odpowiedzieć jak długo pracownik jest narażony na określone czynniki w środowisku pracy.
W naszym przykładzie polernik, przy dobrze zorganizowanym procesie produkcyjnym, powinien jak najrzadziej opuszczać swoje stanowisko (ze względu na jego wysokie kwalifikacje oraz wartość pracy). Zdarza się jednak, że musi sam wyszukać sobie materiał do obróbki, przetransportować go oraz położyć na stole polerskim, a także wywieźć obrobiony element itp. Dlatego też wartość E – ekspozycji na zagrożenia w większości przypadków została przyjęta jako częsta (codzienna), a nie stała. Do oceny prawdopodobieństwa zaistnienia wypad-ku przy pracy służy nam ewidencja wypadków oraz zdarzeń potencjalnie niebezpiecznych w zakładzie.

W opisywanym w przykładzie zakładzie w ciągu 10 lat zanotowano takie wypadki przy pracy jak: skaleczenie dłoni o ostry element granitu, przygniecenie stopy elementem granitowym, stłuczenie palca, zaprószenie oka ciałem obcym, skaleczenie nogi o ostry element granitowy oraz długotrwała absencja wynikająca z dyskopatii.

Wymienione wypadki należały do lekkich, wymagały tylko pomocy ambulatoryjnej i skutkowały kilkudniową absencją. Nie spowodowały stałego uszczerbku na zdrowiu.
W związku z powyższym P – prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia w większości przypadków zostało określone jako: możliwe do pomyślenia (0,2) – jeżeli takich wypadków nie zanotowano; tylko sporadycznie możliwe (0,5) – w przypadku, jeżeli odnotowano jeden lub kilka takich wypadków, ale były to wypadki lekkie – pomoc ambulatoryjna; mało prawdopodobne, ale możliwe (1) – jeżeli zaistniał choć jeden wypadek powodujący uszczerbek na zdrowiu lub długotrwałą absencję.
S – skutki zdarzenia mogą być błahe lub bardzo poważne. Poszczególnym skutkom zdarzenia, w przedstawionej poniżej tabeli, przyporządkowuje się wartość numeryczną od 100 do 1. Dla przykładu: jeżeli ocenimy, że wypadek mógłby doprowadzić do śmierci pracownika to S=15.

Szacowane wartości poszczególnych parametrów ryzyka R

Uwaga: Straty materialne wyrażone w złotych można szacować tylko orientacyjnie. Metodę RISK SCORE opracowano w USA. Wartości podane odnoszą się do kosztów strat, jakie przyjmowane są w USA i zostały przeliczone z wartości dolara na złote w skali 1 dolar = 3,5 zł.¹⁾
Następnie przechodzimy do charakterystyki zagrożeń, czyli do identyfikacji zagrożeń dla stanowiska kamieniarz-polernik obróbki ręcznej, i skupiamy się na rozpoznaniu zagrożeń, ich skutkach oraz możliwych do zastosowania środkach ochrony.
Ale o tym napiszę już w następnym numerze Kuriera Kamieniarskiego. Przygotuję również analizę wyników oraz przedstawię zalecenia dla prezentowanego tu przykładu.

¹⁾ I. Romanowska-Słomka, A. Słomka „Ocena Ryzyka Zawodowego”, s. 100, Wydanie III Kraków-Tarnobrzeg 2014 r.

Bożena Szewrańska, autorka artykułu, jest magistrem ekonomii oraz starszym inspektorem ds. BHP. Jest członkiem Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP we Wrocławiu. Była właścicielem firmy kamieniarskiej "Granika" od 1996 do 2013 roku, obecnie zajmuje się szkoleniami oraz doradztwem w zakresie BHP.

Kontakt: szkoleniabhpgranika@gmail.com