BHP – instrukcje obsługi maszyn

Kontynuując tematykę Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w zakładzie kamieniarskim, w tym numerze przyjrzyjmy się instrukcjom obsługi maszyn.
Konieczność ich posiadania wynika z obowiązujących przepisów, a dziś odpowiemy sobie na pytanie dlaczego są ważne i dlaczego powinny być dobrze przygotowane. Omówimy również przykładową instrukcję bezpiecznej obsługi mechanicznego wózka widłowego.

Obowiązek posiadania instrukcji obsługi wynika z następujących aktów prawnych:

1) art. 2374 §2 Kodeksu Pracy: pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy.
2) §41 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).
3) § 30 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596).

Bardzo ważnym jest, aby instrukcja była dostosowana do maszyn w danym zakładzie. Przykładowa instrukcja powinna zawierać:

1. Tytuł instrukcji.
2. Uwagi ogólne:
   a) wskazane, choć nie konieczne, jest podanie podstawy prawnej,
   b) opis wymagań wobec pracownika, jak wykształcenie, badania, szkolenie, instruktaże, dodatkowe wymagania (np.: trzeźwy, wypoczęty,).
3. Czynności pracownika przed rozpoczęciem pracy:
   a) zapoznać się z dokumentacją techniczno- ruchową producenta,
   b) założyć ubrania robocze, oraz środki ochrony indywidualnej,
   c) wykonać czynności przed rozpoczęciem pracy – sprawdzić: przestrzeń na stanowisku pracy, stan podłogi, przewody elektryczne, oświetlenie, wtyczki, wentylacja, czy nie występuje zagrożenie względem innych osób,
d) usunąć zbędne przedmioty na stanowisku,
e) przygotować niezbędne materiały do wykonania zadania (czynności),
f) inne czynności,
g) upewnić się czy rozpoczęcia pracy nie spowoduje zagrożenia innych osób przebywających w pobliżu,
h) dokonać próbnego rozruchu celem sprawdzenia działania,

W przypadku stwierdzenia usterek, uszkodzeń, nie podejmować pracy, powiadomić przełożonego w celu likwidacji zagrożenia, po usunięciu przystąpić do pracy.

4. Czynności podczas pracy:
a) stosować się do DTR, poleceń przełożonego,
b) koncentrować się na wykonywanych czynnościach, pracować w ustalonym rytmie,
c) elementy wykonane, jak i odpady z procesu technologicznego, odstawiać na wyznaczone miejsca,
d) w przypadku zatrzymania maszyny z przyczyn zewnętrznych niezależnych wyłączyć maszynę (urządzenie),
e) w przypadku konieczności oddalenia się od maszyny (urządzenia): najpierw wyłączyć maszynę, następnie oddalić się.
5. Czynności zabronione pracownikowi:
a) stosowanie niebezpiecznych metod pracy,
b) pracować na niesprawnych maszynach,
c) pracować bez środków ochrony indywidualnej,
d) samodzielne naprawianie maszyn,
e) kontakt z ruchomymi częściami maszyn,
f) czyszczenie i smarowanie części maszyn w ruchu,
g) naprawianie urządzeń pod napięciem,
h) dopuszczać do maszyn osoby postronne.
6. Postępowanie w sytuacjach awaryjnych.
7. Czynności po zakończeniu pracy.
a) wyłączyć obsługiwaną maszynę,
b) posprzątać stanowisko pracy,
c) odłożyć narzędzia na miejsce,
d) oczyścić i odłożyć na miejsce środki ochrony indywidualnej.

Przepisy o tym nie mówią, ale moim zdaniem Instrukcja Bezpiecznej Obsługi Maszyny powinna być powieszona na maszynie lub bezpośrednio obok niej, aby nie było wątpliwości do którego urządzenia należy ją przyporządkować. Można też instrukcje zdublować np.: powiesić przy urządzeniu i w szatni lub innym miejscu, gdzie pracownicy spędzają więcej czasu na przykład w czasie przerw.
Taka praktyka minimalizuje ryzyko, że instrukcja wisząca przy maszynie przypadkowo spadnie i – w razie wypadku – pracodawca będzie odpowiadał za jej brak (znany jest taki precedens).
Druga korzyść jest taka, że pracownicy w wolnym czasie często machinalnie czytają instrukcje wiszące w zasięgu ich wzroku, a przy okazji zauważają rzeczy, które można lub należy w instrukcji zmienić. Również nowy pracownik ma szansę w wolnej chwili dopytać starszych kolegów o jakiś mniej zrozumiały fragment.
Podczas wykładów na temat odpowiedzialności pracodawcy za wypadek przy pracy uczulano nas na znaczenie instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn. Wynika to z faktu, że znane są niekorzystne wyroki dla właścicieli przedsiębiorstw w sporze z pracownikiem, który uległ wypadkowi przy pracy – nawet, gdy ci ostatni zachowali się niewłaściwie – tylko z powodu braku Instrukcji Bezpiecznej Obsługi Maszyny.

Na koniec specjalny bonus dla czytelników Kuriera Kamieniarskiego – Instrukcję bezpiecznej obsługi mechanicznego wózka widłowego.

Instrukcja BHP użytkowania wózka widłowego

Do obsługi wózka widłowego może być dopuszczony pracownik, który posiada:
1) aktualne uprawnienia do obsługi wózka,
2) ukończone 18 lat,
3) aktualne badania lekarskie oraz psychotechniczne,
4) przeszkolenie BHP w zakresie obsługi oraz konserwacji wózka widłowego,
5) przeszkolenie przeciwpożarowe,
6) środki ochrony indywidualnej, w tym przede wszystkim kask,
7) nie jest pod wpływem alkoholu oraz innych środków odurzających,
8) jest w dobrej formie fizycznej oraz psychicznej,
9) przy sobie uprawnienia do prowadzenia wózka widłowego, którym wylegitymuje się w przypadku kontroli.

Przed przystąpieniem do pracy operator wózka widłowego powinien:
1) sprawdzić stan techniczny wózka (hamulce, sygnalizację świetlną, sygnalizację dźwiękową, opuszczanie podnoszenie wideł, brak wycieków, stan oleju, stan kół itp.),
2) w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w pracy wózka zgłosić usterki lub awarię przełożonemu,
3) w przypadku awarii zagrażającej bezpiecznej eksploatacji wózka natychmiast przerwać pracę do czasu usunięcia awarii bądź wymiany wózka na inny sprawny,
4) każdy wózek powinien posiadać książkę eksploatacyjną na bieżąco uaktualnianą.
5) uruchomić wózek i ponownie sprawdzić bezpieczeństwo pracy.

Praca na wózku widłowym
1. Wózek powinien poruszać się tylko po odpowiednio oznaczonych drogach komunikacyjnych .
2. Wysokość palety lub ładunku nie może przekraczać dozwolonych norm dla bezpiecznego składowania towarów.
3. Przewożony ładunek nie może przesłaniać operatorowi wózka widoku drogi.
4. Towar na palecie winien być tak ułożony, aby nie zagrażał zsunięciem się. W tym celu należy spraw-dzić zabezpieczenie palety i ewentualnie zastosować dodatkowe środki jak np. użycie folii strecz itp.
5. W przypadku kiedy towar jest źle rozmieszczony i nie jest możliwe zabezpieczenie go, należy towar ponownie ułożyć na palecie. Ww. obowiązek nie musi należeć do operatora wózka i jest uzależniony od podziału i organizacji pracy w zakładzie.
6. Podczas pracy wózka zabrania się przebywania innym pracownikom, bądź osobom postronnym, w strefie jego pracy (sztaplowanie palet, przejazd z ładunkiem itp.)
7. W przypadku wtargnięcia osób postronnych w strefę pracy wózka, operator winien bezzwłocznie przerwać pracę do czasu opuszczenia strefy pracy jej przez te osoby.
8. Podczas pracy wózka widły powinny być opuszczone możliwie najniżej.
9. Należy prowadzić wózek z należytą ostrożnością, bez brawury (bez szarpania, nagłego hamowania, z płynnym opuszczaniem i podnoszeniem wideł).
9. Nie wolno przekraczać dozwolonego ciężaru ładunku określonego przez producenta sprzętu.
10. Ładunek powinien być rozmieszczany na widłach tak, aby zapewnić osiągnięcie optymalnego rozmieszczenia środka ciężkości (np. unikać zaczepienia palety na końcu wideł, co grozi zsunięciem ładunku).
11. Ładunek należy trzymać tak, aby opierał się o płytę oporową wózka.
12. Zwracać uwagę na wysokość bram pomieszczenia, do którego ma być przewieziony ładunek.
13. Przy przewożeniu ładunku z pochyłości, należy jechać wózkiem widłowym tyłem, a pod górę przodem.
14. Podczas wykonywania operacji z ładunkiem używać sygnalizacji ostrzegającej przed niebezpie-czeństwem (dźwiękowej, bądź dźwiękowej i świetlnej).
15. W przypadku wątpliwości co do możliwości bezpiecznego wykonania czynności transpor-towych, pracownik ma prawo przerwać pracę i zwrócić się do przełożonego o udzielenie wskazówek i wyjaśnienia sytuacji.
16. Pracownik obsługujący wózek ma obowiązek zawiadomić przełożonego o każdym zaistniałym wy-padku, przeanalizować jego przyczyny oraz w miarę możliwości wyciągnąć wnioski na przyszłość
17. Operator wózka powinien współpracować z zakładową służbą BHP w celu wdrażania rozwiązań zapewniających bardziej bezpieczną pracę na wózku (np. lepsze wytyczenie dróg komunikacyjnych, trwalsze i wytrzymalsze palety lub inne pojemniki transportowe, odpowiednie ulokowanie znaków ostrzegawczych itp.)

Operator wózka widłowego nie powinien:
1) usuwać tabliczek znamionowych na wózku widłowym.
2) wjeżdżać do miejsc zagrożonych wybuchem, chyba że wózek jest do tego przystosowany,
3) używania wózka do celów, do których nie jest przeznaczony (np. przewożenia ludzi na widłach, przewożenia innych pracowników w kabinie itp.),
4) pozostawiania wózka na biegu bez dozoru operatora,
5) obsługiwania wózka widłowego bez kasku ochronnego,
6) uruchamiania wózka w przypadku, gdy pomiędzy wózkiem a stałą konstrukcją (np. ściana itp.) ktoś się znajduje,
7) przechodzenia pod uniesionymi widłami wózka,
8) podejmowania pracy przy układaniu ładunków na regałach i zdejmowania ich z regałów bez uprzedniego wygrodzenia i oznakowania strefy pracy wózka widłowego (strefy niebezpiecznej),
9) pozostawiania wózka widłowego w miejscach niedozwolonych, w miejscach blokujących przejazd lub utrudniających dostęp do wjazdów, urządzeń ppoż. itp.,
10) podczas obsługi wózków: palenia papierosów, rozmawiania przez telefon komórkowy itp.,
11) pozostawiania kluczyka w stacyjce bez obecności operatora,
12) pozostawiania uruchomionego wózka bez obecności operatora i wykonywanie czynności wokół wózka, np. poprawianie towaru na palecie,
13) używania wózka widłowego do pchania lub ciągnięcia przedmiotów.
14) przekraczania dopuszczalnego udźwigu wózka widłowego,
15) ładowania i przemieszczania ładunków niestabilnych,
16) prowadzenia wózka widłowego w stanie nietrzeźwym, przekazywanie wózka osobom postron-nym, używania wózka niesprawnego technicznie.

Operator wózka widłowego po zakończeniu pracy powinien:
1) postawić wózek widłowy na wyznaczonym do tego miejscu w stanie nadającym się do eksploatacji w następnym dniu; nie pozostawiać kluczyków w stacyjce;
2) wpisać uwagi w książce eksploatacji wózka;
3) prace konserwacji regulacji oraz czyszczenia wózka należy wykonywać przy wyłączonym silniku;
4) zawiadomić przełożonego, bądź odpowiednie służby (mechanika), o zauważonych usterkach technicznych w celu ich usunięcia.