Badania psychotechniczne - kierowca samochodu służbowego

Kontynuując tematykę Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Zakładzie Kamieniarskim przyjrzyjmy się też na innej grupie zawodowej, dla której – poza badaniami lekarskimi – wymagane są badania sprawności psychoruchowej.

Każdy pracownik, który korzysta z samochodu służbowego w godzinach pracy, musi mieć ważne badania psychotechniczne. Dotyczy to nawet asystentki jadącej do sklepu po papier do biurowego ksero. Także właściciel firmy, korzystający z pojazdu wpisanego do ewidencji firmowej, takie badania musi mieć.

Obecnie wiele firm posiadają własną flotę samochodów – nie tylko ciężarowych i dostawczych, ale i osobowych. Często są to samochody luksusowe, które są jednocześnie wygodnym i komfortowym ruchomym miejscem pracy wielu pracowników.

Pracownicy, a zwłaszcza przedstawiciele handlowi, spędzają sporo czasu za kierownicą odwiedzając klientów firmy. Samochód to małe biuro, skąd pracownik kontaktuje się ze swoimi klientami, korzysta z komputera i Internetu, odbiera i wysyła korespondencję. Samochód to także środek do załatwienia przysłowiowej „służbowej sprawy na mieście” – zakupy dla firmy, spotkanie z partnerem handlowym, wyjazd na targi, dostawa zamówionego towaru do klienta itd.

Jeszcze do niedawna pracownik otrzymywał samochód służbowy od pracodawcy dlatego, że „umie jeździć” i posiada prawo jazdy odpowiedniej kategorii. Nie obowiązywały żadne wymogi medyczne i psychotechniczne, a tłumaczenie, że „przecież pracownik też jeździ swoim samochodem do pracy, więc umie jeździć” wydawało się być uzasadnione.
Obecnie prawo wymaga badań psychotechnicznych od każdego pracownika korzystającego z samochodu służbowego.

Często pracownik, a zwłaszcza przedstawiciel handlowy, spędza więcej czasu za kierownicą niż kierowca zawodowy. Nie obowiązują go tzw. normy czasu pracy przewidziane w Prawie o Ruchu Drogowym (bo przecież inny przepis mówi, że dojazd do klienta nie jest wliczany w godziny pracy). Nikt nie kontroluje przy pomocy tachografu ile godzin jechał, czy nocował po podróży i czy wraca po odpoczynku. Często pokonuje dalekie trasy i zaraz po spotkaniu z klientem wraca do firmy.

Fakt, że pracownik jeździ swoim samochodem do pracy, to nie to samo co spędzać 8 godzin pracy za kółkiem – w różnych warunkach natężenia ruchu, w ruchu miejskim i poza miastem, na trasach szybkich i w korkach miejskich. Jazda odbywa się w różnych warunkach atmosferycznych: opady, mgła, oblodzenie, śnieżyce, upał, etc. Jeśli praca odbywa się w warunkach szczególnych (tak jak kierowcy), to firma musi mieć orzeczenie lekarza i psychologa na temat predyspozycji pracownika do pracy w warunkach trudnych i niebezpiecznych.

Jeżdżenie samochodem w godzinach służbowych to właśnie wykonywanie pracy trudnej i niebezpiecznej. Jeżeli firma nie zna predyspozycji pracownika, korzystającego z samochodu służbowego, to być może naraża go na utratę zdrowia czy życia. Wówczas, w razie wypadku, dochodzi odpowiedzialność karna pracodawcy. Także towarzystwo ubezpieczające flotę będzie spraw-dzało, czy pracownik wykonujący pracę samochodem miał odpowiednie badania, a do wypłaty odszkodowania za zniszczony sprzęt potrzebna będzie pełna dokumentacja szkody, w tym stan samochodu i „stan” kierującego.
Jakie są cechy przydatne do bezpiecznego wykonywania pracy samochodem? Jakie są kryteria psychologicznego doboru osób do zawodów trudnych i niebezpiecznych?
Ponownie przytoczę cytowaną w poprzednim wydaniu Kuriera Kamieniarskiego pozycję mgr Anny Łuczak pt. „Wymagania psychologiczne w do-borze osób do zawodów trudnych i niebezpiecznych”, wydanym przez CIOP w 2001 roku (str. 14, KK nr 4/2016 ). Dla osoby wykonującej pracę kierowcy czy osoby kierującej pojazdem bezwzglę-dnie należy sprawdzić następujące cechy, by orzec pełną sprawność psychoruchową do prowadzenia pojazdów samochodowych kategorii B:

cechy krytyczne:
– widzenie zmierzchowe (brak kurzej ślepoty);
– widzenie po olśnieniu (w czasie jazdy nocą);
– widzenie odległości (stereoskopowe);
– koordynacja wzrokowo-ruchowa;
– refleks i umiejętność podejmowania szybkich, trafnych decyzji ;
– zdolność koncentracji uwagi, podzielność uwagi;
– wytrzymałość na długotrwały wysiłek;
– odporność emocjonalna, samokontrola;
– umiejętność pracy w warunkach monotonnych, dokładność;

cechy przydatne
– umiejętność pracy w szybkim tempie;
– łatwość przestawiania się z wykonywania jednej czynności na inną;
– umiejętność nawiązywania kontaktu z ludźmi;
– umiejętność postępowania z ludźmi;
– dobra pamięć;
– rozumowanie logiczne;
– wyobraźnia i myślenie twórcze.

Obecnie badanie psychotechniczne dla osoby kierującej pojazdem służbowym wykonuje się na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej1). Wynikiem badania jest tzw. KONSULTACJA PSYCHOLOGICZNA, w której psycholog zamieszcza informację o braku lub istnieniu zaburzeń w:
– widzeniu zmierzchowym,
– widzeniu po olśnieniu,
– widzeniu stereoskopowym.
Pozostałe cechy krytyczne i przydatne zbadane podczas testów psycholog określa jako pełną lub niepełną sprawność psychoruchową do prowadzenia pojazdów samochodowych kategorii B.

Lekarz Medycyny Pracy na podstawie badań lekarskich i KONSULTACJI PSYCHOLOGICZNEJ określa przydatność pracownika do wykonywania pracy na danym stanowisku, łącznie z prowadzeniem pojazdu służbowego. Określa również termin ważności badań, tj. wyznacza następny termin badań okresowych. Przy następnych badaniach okresowych KONSULTACJA PSYCHOLOGICZNA nie jest wymagana obligatoryjnie – zależy od decyzji Lekarza Medycyny Pracy, jak często powtarzane będą badania psychotechniczne.

Badania psychotechniczne pracowników korzystających z samochodów służbowych są obowiązkowe. Za kontrolę ich ważności – podobnie jak w przypadku okresowych badań lekarskich pracowników – odpowiedzialny jest pracodawca. Dotyczy to zarówno przedstawicieli handlowych, dla których samochód jest narzędziem pracy, jak i pracowników, którzy sporadycznie przemieszczają się samochodem w celach służbowych. Przy czym nie ma znaczenia, czy właścicielem auta jest zakład pracy lub firma leasingowa, albo czy jest to samochód prywatny pracownika, wykorzystywany do celów służbowych na podstawie odrębnej umowy. Znaczenie ma wykonywanie pracy samochodem w godzinach służbowych.