Kierujący pojazdem służbowym kat. B

Artykuł o badaniach psychotechnicznych osób kierujących pojazdami kat. B zamieszczony w Kurierze Kamieniarskim nr 5/2016 wywołał spore zainteresowanie firm, które mają obowiązek kierowania na badania swoich pracowników, jak i tych, którzy tym badaniom podlegają. Czy kierujący pojazdem okazyjnie, wykonujący sporadycznie krótkie trasy, po mieście, w godzinach pracy traktowani są tak samo, jak przedstawiciele handlowi, którzy wiele godzin spędzają za kierownicą? Czym się różni ten, który jeździ „troszkę” od innych, którzy jeżdżą „non stop”? Nasuwa się przewrotna odpowiedź, że przecież nie można być „troszkę w ciąży, a troszkę nie”. Albo jeździmy autem służbowym (lub prywatnym w ramach obowiązków służbowych) w godzinach pracy albo korzystamy z komunikacji publicznej (tramwaj, autobus, pociąg). Nie ma znaczenia, czy do pracy dojeżdżamy swoim samochodem i czy „umiemy prowadzić”. Znaczenie ma wykonywanie w godzinach pracy czynności służbowych samochodem. O predyspozycjach, które podlegają sprawdzeniu podczas testów była mowa w cytowanym już Kurierze Kamieniarskim nr 5/2016.

Zgodnie z art. 124 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 r. „badaniu psychologicznemu przeprowadzanemu w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciw-wskazań psychologicznych do kierowania pojazdem podlega kierujący skierowany przez lekarza, jeżeli w wyniku badania lekarskiego stwierdzona zostanie konieczność przeprowadzenia badania psychologicznego”.
Z powyższego wynika, że o konieczności przeprowadzenia badań psychologicznych wobec kierującego pojazdem orzeka lekarz, który kieruje pracownika do psychologa celem przeprowadzenia badań. Natomiast w świetle art. 229 § 4 kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, w tym kierowcy. Zatem to na pracodawcy spoczywa obowiązek dopilnowania, aby pracownik (mający w zakresie obowiązków również czynności wymagające kierowania pojazdem) posiadał aktualne orzeczenie lekarskie obejmujące – według uznania lekarza przeprowadzającego badania okresowe lub wstępne – także badania psychologiczne.
Zatem jeżeli lekarz przeprowadzający badania okresowe lub wstępne nie skieruje pracownika (kierującego pojazdem) na badania psychologiczne, których konieczność przeprowadzenia jest obiektywnie uzasadniona, odpowiedzialność w zakresie braku posiadania zaświadczenia o aktualnych badaniach psychologicznych, co do zasady, będzie obciążała pracodawcę. Ponieważ to pracodawca, jak już wskazałam wcześniej, nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Kara za nieprzestrzeganie w/w obowiązku jest określona w art. 283 kodeksu pracy i stanowi, że „kto, będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny od 1.000 zł do 30.000 zł”. Ponadto art. 220 kodeksu karnego stanowi, że „kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.
Jeżeli kierowca, jadąc autem służbowym, przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych spowoduje kolizję drogową, a tym samym szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, wówczas – w świetle art. 120 kodeksu pracy – odpowiedzialny wobec osoby trzeciej będzie pracodawca. Odpowiedzialność pracodawcy ma charakter bezwzględny – tzn. nie jest uzależniona od tego, czy kierujący pojazdem posiadał, czy nie posiadał aktualne zaświadczenie potwierdzające przeprowadzenie badań psychologicznych. Istotny jest natomiast sam fakt wyrządzenia szkody osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych. Inaczej będzie rozpatrywana tylko sytuacja, kiedy pracownik nieposiadający uprawnień samowolnie, bez zgody pracodawcy, będzie kierował samo-chodem służbowym.
Za nieskierowanie pracownika (kierującego pojazdem) na badania psychologiczne, a tym samym naruszenie obowiązku określonego w art. 39 ust. 1 pkt. 1 ppkt. 2 Ustawy pracodawcy grozi grzywna w wysokości 500 zł. Nieskierowanie pracownika (kierującego pojazdem) na badania lekarskie, w tym badania psychologiczne, skutkuje również naruszeniem przez pracodawcę obowiązku zapewnienia przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, co naraża pracodawcę w świetle art. 283 kodeksu pracy na grzywnę w wysokości od 1 000 do 30 000 zł. A także podlega pod wcześniej cytowany art. 220 kodeksu karnego.
W sytuacji wyrządzenia przez pracownika (kierującego pojazdem) szkody osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych odpowiedzialność wobec osoby trzeciej, jak wyżej wspomniałam, ponosi pracodawca. Natomiast zakres odpowiedzialności pracownika wobec pracodawcy, zależy od stopnia winy pracownika. Przy czym odpowiedzialność pracownika (kierującego pojazdem) wobec pracodawcy nie jest uzależniona od tego, czy posiadał on aktualne zaświadczenia potwierdzającego przeprowadzenie badań psychologicznych. Inna sprawa to stanowisko, jakie przyjmie firma ubezpieczeniowa w razie zaistnienia sytuacji podlegającej ubezpieczeniu, ale powstałej z winy pracownika prowadzącego pojazd służbowy – będzie to uzależnione od konkretnego przypadku i od treści umowy ubezpieczeniowej.
Brak badań pracownika (kierującego pojazdem) potwierdzających brak przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem może również skutkować popełnieniem wykroczenia z art. 95 kodeksu wykroczeń: „Kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu pojazd, nie mając przy sobie wymaganych dokumentów, podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany”. Z tego samego powodu art. 129 ust. 2 pkt 8 lit. c) i d) Prawa drogowego uzasadnia uniemożliwienie dalszego korzystania z pojazdu policjantowi kontrolującemu kierującego pojazdem.

W swojej praktyce psychologicznej spotkałam się z różną interpretacją przepisów. Nierzadko osoby przychodzące na badania opowiadały o zdarzeniach drogowych, w których brało udział wiele pojazdów, np. na oblodzonych drogach czy autostradach. W wyniku takich kolizji zwykle pojawia się wiele roszczeń wobec firm ubezpieczeniowych. A te zwykle są zainteresowane wypłatą jak najniższych odszkodowań. Więc każdy kierujący pojazdem służbowym biorącym udział w takim zdarzeniu może się liczyć z dokładną kontrolą wymaganych dokumentów. Kierowcy zawodowi zwykle mają wszystkie dokumenty aktualne – wszelkie zezwolenia przewozowe, badania i kursy dokształcające. Kierujący samo-chodami służbowymi niekoniecznie.
Na drodze kierujący pojazdami spotykają się z kontrolą w różnym stopniu weryfikującą ich zezwolenie do kierowania pojazdem służbowym. Bardzo często kontrola jest na tyle pobieżna, że niesprawdzane są badania psychotechniczne. Jednak jeden z badanych opowiadał, że z delegacji musiał wrócić pociągiem. Nie posiadał badań psychologicznych i został poproszony o opuszczenie samochodu służbowego. A auto wróciło do firmy na lawecie z powodu braku kierowcy z odpowiednimi uprawnieniami.

Bezpieczeństwo wszystkich użytkowników dróg zależy od wielu czynników, w tym od pełnej sprawności psychoruchowej kierujących pojazdami. Na dzisiejszych drogach większość floty to pojazdy służbowe – zarówno ciężarówki, TIR-y, autokary, jak i samochody osobowe kategorii B. Osób prywatnych na drogach jest coraz mniej. Stąd nasuwa się proste spostrzeżenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy: sprawność wszystkich kierujących pojazdami, zarówno kierowców zawodowych, jak i wszystkich korzystających z samochodów służbowych powinna być oczkiem w głowie pracodawców. To jest bezpieczeństwo nasze i naszych bliskich.

W opracowaniu tekstu wykorzystano „Informację prawną Dot. odpowiedzi na pytania przesłane mailem w dniu 21 lutego 2011 r. w przedmiocie badań psychotechnicznych i psychometrycznych (psychologicznych) kierowców pojazdów mechanicznych” V. Anweiler, P. Dębski, E. Szantyr i Wspólnicy Kancelaria Radców Prawnych Casus Iuris Sp. J.
http://mail.dig.wroc.pl/Archiwum/pl/04-2011/3/Odpowiedzi%20na%20pytania%20w%20przedmiocie%20bada%F1%20kierowc%F3w.doc