Zarządca sukcesyjny

Jak wskazują dane Ministerstwa Przedsiębiorczości, zdecydowana większość przedsiębiorców w Polsce prowadzi działalność jednoosobową, podlegającą wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W rejestrze CEIDG jest obecnie około 2 milionów działających przedsiębiorstw. Duża grupa przedsiębiorców to osoby, które rozpoczęły działalność w okresie zmian ustrojowych, z początkiem lat 90, bardzo często prowadząc firmę mającą charakter rodzinny.

Mimo, iż jednoosobowe działalności przeważają na polskiej mapie gospodarczej, dotychczas brakowało standardów prawnych umożliwiającą płynną, bezpieczną sukcesję w firmie na wypadek śmierci przedsiębiorcy - założyciela.

Szacuje się, iż z powodu śmierci przedsiębiorcy, co miesiąc około 100 podmiotów jest wykreślanych z ewidencji działalności gospodarczej. Odpowiedzią na zmianę pokoleniową w polskich przedsiębiorstwach może być nowa instytucja prawna – zarządca sukcesyjny.

Zarządca sukcesyjny – definicja i funkcje
Zarządca sukcesyjny to – zgodnie z ustawą z dnia ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej – wskazana przez przedsiębiorcę osoba fizyczna, która będzie zarządzać firmą po śmierci przedsiębiorcy. Instytucja zarządcy ma zatem za zadanie zachowanie zdolności operacyjnej i ciągłości działania przedsiębiorstwa na wypadek śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą lub w formie spółki cywilnej.

Kto może być zarządcą sukcesyjnym ?
Zarządcą sukcesyjnym może być każda osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, w stosunku do której nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności gospodarczej lub określonego rodzaju działalności. Może, ale nie musi, być spokrewniona z przedsiębiorcą. Ustawa nie wymaga od takiej osoby dodatkowych kwalifikacji. Zarządca może działać nieodpłatnie lub za wynagrodzeniem, w tym przypadku stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego jak dla zlecenia.

Po co nam zarządca sukcesyjny?
Celem ustawy o zarządzie sukcesyjnym jest stworzenie rozwiązania zapewniającego ciągłość działalności przedsiębiorcy na wypadek jego śmierci. W stanie prawnym przed wejściem ustawy, śmierć przedsiębiorcy skutkowała de facto zakończeniem działalności firmy w dotychczasowym układzie majątkowym i funkcjonalnym. Firma traciła NIP, wygasały umowy, ważność traciły wydane przedsiębiorcy licencje, decyzje, koncesje.
Instytucja zarządcy sukcesyjnego jest odpowiedzią na lukę prawną w tym zakresie. Zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku – jego aktywność polega na zarządzaniu przedsiębiorstwem w zakresie czynności zwykłego zarządu. Dopiero czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu może dokonywać za zgodą wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. Zarządca sukcesyjny ma zdolność sądową, jest umocowany do czynności sądowych i poza-sądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. W efekcie ma pełną zdolność do skutecznej ochrony interesów przedsiębiorstwa. W ramach działalności zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową firmą przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”.

Jak powołać zarządcę sukcesyjnego ?
Do ustanowienia zarządcy niezbędne jest: powołanie zarządcy, zgoda zarządcy na pełnienie tej funkcji oraz dokonanie wpisu do CEIDG.
Prezentowany wariant dotyczy powołania zarządcy za życia przedsiębiorcy. W przypadku ustanowienia zarządcy po śmierci przedsiębiorcy prawo takie przysługuje małżonkowi przedsiębiorcy, uprawnionemu do spadku oraz spadkobiercom testamentowym albo ustawowym bądź zapisobiorcy windykacyjnemu w ciągu 2 miesięcy od daty śmierci przedsiębiorcy.

Co daje powołanie zarządcy sukcesyjnego ?
– zabezpieczenie zarządzania firmą po śmierci przedsiębiorcy – zasadniczo do 2 lat od daty zgonu bądź do czasu podziału spadku;
– zachowanie dotychczasowych atrybutów przedsiębiorstwa – zarządca działa z oznaczeniem „przedsiębiorstwo w spadku”, posługuje się m.in. tym samym numer podatkowym NIP, ma prawo do rozliczenia straty, amortyzacji składników majątku, pozostaje podatnikiem podatków od osób fizycznych, VAT, akcyzy;
– zapewnia płynne przejście pracowników do nowego pracodawcy, czyli pozwala – za zgodą pracowników – na utrzymanie zespołu, który pracował ze zmarłym przedsiębiorcą,

– zarządca jest umocowany do zawierania, wykonywania i rozwiązywania umów, w tym także tych, które zostały zawarte przed śmiercią przedsiębiorcy lub jeżeli ich wykonanie zależało od osobistych przymiotów zmarłego;
– zarządca ma prawo do wystąpienia o potwierdzenie nadanych na przedsiębiorcę decyzji, koncesji itd.;
– zarządca sukcesyjny ma zdolność sądową może być pozywany i pozywać – oznacza to możliwość skutecznej obrony interesów przedsiębiorstwa.

Reasumując: zarządca sukcesyjny służy utrzymaniu firmy na rynku po śmierci przedsiębiorcy. Ustawa daje zarządcy sukcesyjnemu umocowanie w zakresie kluczowych obszarów działalności firmy jak: prawo pracy, podatki czy nabyte przez przedsiębiorcę decyzje, koncesje, licencje.
Dwuletni okres zarządzania przedsiębiorstwem przez zarządcę pozwoli na uporządkowanie kwestii spadkowych, a przede wszystkim czas na podjęcie decyzji co do przyszłości przedsiębiorstwa. W połączeniu z faktem, iż spora grupa przedsiębiorstw ma charakter rodzinny, zarząd sukcesyjny może stać się skutecznym instrumentem sukcesji rodzinnych.