Twórczość w kamieniu – podsumowanie: Prawa autorskie w kamieniarstwie

Przez cały poprzedni rok mieliśmy przyjemność prowadzić cykl artykułów „Twórczość w kamieniu”, który w efekcie stał się kompleksowym kompendium wiedzy o ochronie własności intelektualnej w branży kamieniarskiej.

Nadszedł czas na podsumowanie wszystkich sześciu etapów tej serii — od podstaw prawnych, przez procedury sprawdzania wzorów, aż po praktyczne metody dochodzenia roszczeń i obrony przed zarzutami.

1. Fundamenty ochrony, czyli co i jak chroni prawo
W branży kamieniarskiej unikalne projekty i nowoczesne technologie są kluczem do budowania przewagi konkurencyjnej. Własność intelektualna to zbiór praw chroniących dobra niematerialne, takie jak projekty nagrobków, rzeźby, ornamenty, a nawet know-how firmy. Ochrona ta opiera się na dwóch filarach:

• prawo autorskie - chroni utwory o indywidualnym charakterze (np. projekty architektoniczne, teksty katalogów, fotografie). Ochrona powstaje automatycznie i nie wymaga żadnej rejestracji.
• własność przemysłowa - obejmuje m.in. wzory przemysłowe, które chronią cechy estetyczne przedmiotu (kształt, ornamentację, kolorystykę). Wymaga ona jednak formalnej i odpłatnej rejestracji w urzędzie (np. Urzędzie Patentowym RP).

Ochrona własności intelektualnej w branży kamieniarskiej to klucz do budowania przewagi konkurencyjnej.

źródło: Twórczość w kamieniu: Czy projekty i wyroby są chronione? (Kurier Kamieniarski nr 1/2025, str. 36)

2. Weryfikacja, czyli jak uniknąć naruszenia cudzych praw

Warto pamiętać, że brak oznaczenia „Copyright” nie oznacza, że projekt nie jest chroniony. Prawo autorskie przysługuje bez względu na ujawnienie go przez twórcę w stosunku do utworu. Aby upewnić się, czy dany wzór jest wolny, można korzystać z publicznych rejestrów prowadzonych przez UP RP1) oraz EUIPO (dla wzorów unijnych)2). Warto również oznaczać własne utwory, np. kodami QR, aby inne podmioty z branży lub klienci mogli ustalić uprawnionego twórcę.

Przy przeszukiwaniu baz należy zdefiniować cechy charakterystyczne projektu i korzystać z klasyfikacji Locarno. Jeśli ktoś wysuwa wobec nas roszczenia, mamy prawo żądać dowodów rejestracji lub wskazania konkretnego elementu o „piętnie indywidualności”, który rzekomo naruszyliśmy.

źródło: Twórczość w kamieniu: Skąd kamieniarz ma wiedzieć, że narusza cudze prawa? (Kurier Kamieniarski nr 2/2025, str. 34)

3. Umowy, czyli jak skuteczne zabezpieczać interesy

Właściwie skonstruowana umowa to „tarcza ochronna” przedsiębiorcy. W relacjach z projektantami kluczowe jest rozróżnienie dwóch form współpracy:

1. Przeniesienie autorskich praw majątkowych
   Wykonawca staje się właścicielem projektu i może go dowolnie modyfikować.
2. Licencja
   Jest jedynie zgodą na korzystanie z projektu w określonym zakresie i czasie.

Takie umowy (z wyjątkiem licencji niewyłącznej) muszą być zawarte na piśmie pod rygorem nieważności. W umowach z klientami warto natomiast doprecyzować dopuszczalność modyfikacji projektu oraz uzyskać zgodę na publikację zdjęć realizacji w celach marketingowych.

źródło: Twórczość w kamieniu: Umowy, które chronią — czyli jak dobrze zadbać o swoje interesy (Kurier Kamieniarski nr 3/2025, str. 38)

4. Strategia obrony, czyli co robić, gdy zarzucono Ci plagiat

Otrzymanie pisma z zarzutem naruszenia nie zawsze oznacza przegraną sprawę. Pierwszym krokiem powinna być analiza, czy podobieństwo dotyczy ogólnego pomysłu (idei), standardowych elementów wynikających z branży (klasyczny kształt krzyża) czy chronionych indywidualnych rozwiązań artystycznych.

Skuteczna obrona opiera się zarówno na wykazaniu indywidualnego charakteru utworu, jak i samodzielności w tworzeniu projektu (szkice, korespondencja z klientem). Warto zatem zadbać o wprowadzenie procedur compliance3) czy szkoleń dla pracowników, jak prawidłowo korzystać z narzędzi opartych o sztuczną inteligencję, by ograniczyć ryzyko błędów lub naruszeń.

źródło: Twórczość w kamieniu: Kiedy zarzucono Ci naruszenie praw autorskich – czyli jak uchronić się przed niesłusznym oskarżeniem (Kurier Kamieniarski nr 4/2025, s.tr 46)

5. Droga sądowa, czyli jak dochodzić swoich praw w praktyce

Gdy konkurencja systematycznie kopiuje Twoje wzory, a polubowne metody zawiodą, konieczne może być wstąpienie na ścieżkę sądową. Najszybszym narzędziem jest wniosek o zabezpieczenie roszczeń, który pozwala uzyskać tymczasowy zakaz sprzedaży i reklamowania spornych wyrobów jeszcze przed wyrokiem, czy nakaz usunięcia ofert z Internetu lub wycofania katalogów.

Aby sąd udzielił zabezpieczenia, przedsiębiorca musi uprawdopodobnić swoje prawo (np. przedstawić pliki CAD z datami) oraz wykazać interes prawny, czyli ryzyko wystąpienia szkody (np. z powodu sezonowości sprzedaży przed 1 listopada).
Kolejnym etapem będzie proces i konieczność wyboru ścieżki cywilnej lub karnej do realizacji swoich praw.

źródło: Twórczość w kamieniu: Co robić, gdy Twoje prawa zostały naruszone? (Kurier Kamieniarski nr 5/2025, str. 52)

6. Procedura po wykryciu naruszenia: Krok po kroku

Jeśli to nasze prawa zostały naruszone, należy działać metodycznie. Przed kontaktem z naruszycielem należy zabezpieczyć dowody: wykonać zrzuty ekranu z widoczną datą, zachować metadane plików, zabezpieczyć dane świadków, a w ważniejszych sprawach sporządzić notarialny protokół oględzin strony www. Kolejne kroki to:

1. Wysłanie profesjonalnego wezwania do zaniechania naruszeń.
2. Rozważenie mediacji, która pozwala na elastyczne rozwiązanie sporu.
3. Uwzględnienie kar umownych lub dalszych stawek wynagrodzenia w ugodzie, aby zapewnić jej trwałość i brak powtarzalności naruszeń.

W branży kamieniarskiej często najbardziej racjonalne jest wykorzystanie zarówno ścieżki cywilnej (z żądaniem zabezpieczenia roszczeń), jak i karnej. Postępowanie karne może pomóc w zabezpieczeniu dowodów i wywarciu efektu prewencyjnego wobec uporczywego naruszyciela, gdy postępowanie cywilne pozostaje podstawowym narzędziem odzyskania utraconych korzyści i uporządkowania rynku.

źródło: Twórczość w kamieniu: Jak dochodzić swoich praw w sądzie? (Kurier Kamieniarski nr 6/2025, str. 46)

Dziękujemy Państwu za tak ciepłe przyjęcie całego cyklu publikacji oraz za śledzenie kolejnych artykułów z serii. Mamy nadzieję, że realnie przyczynią się one do lepszej i bardziej świadomej ochrony zarówno Państwa twórczości, jak i renomy Państwa przedsiębiorstw.

przypisy:
1) www.pue.uprp.gov.pl  – menu : Wyszukiwarki : e-Rejestry
2) https://euipo.europa.eu/eSearch/
3) Procedury compliance - wewnętrzne zasady i działania wewnątrz organizacji zapewniające zgodność z prawem (np. instrukcje, szkolenia, kontrola), w tym reguły bezpiecznego korzystania z narzędzi oraz dokumentowania procesu tworzenia projektu.

dr Marta Daćków
jest radcą prawnym, specjalizuje się w prawie umów, ochronie własności intelektualnej oraz danych osobowych. Jako partner kancelarii kieruje działem obsługi korporacyjnej.

Kontakt do autorki:
tel. 518 480 198
e-mail: kancelaria@dclaw.pl
www.dclaw.pl