Jak dochodzić swoich praw w sądzie?

Szósty artykuł z cyklu: Twórczość w kamieniu 6/6
Jak dochodzić swoich praw w sądzie?
Poprzedni artykuł:
Twórczość w kamieniu 5/6: Co robić, gdy Twoje prawa zostały naruszone?

Branża kamieniarska coraz częściej mierzy się z bezprawnym kopiowaniem projektów nagrobków, rzeźb, ornamentów oraz katalogów realizacji. Z perspektywy prawa nie jest to zwykła inspiracja, lecz często naruszenie praw autorskich, praw z rejestracji wzorów przemysłowych, a czasem także czyn nieuczciwej konkurencji. W takich sytuacjach zasadnicze znaczenie ma szybkie działanie, w szczególności zabezpieczenie roszczeń.

Co w zakładzie kamieniarskim może podlegać ochronie?

Ochroną mogą być objęte w szczególności:

• indywidualne projekty nagrobków, rzeźb, płaskorzeźb i ornamentów;
• charakterystyczne kompozycje, liternictwo, układ elementów na pomniku;
• fotografie realizacji, katalogi i opisy ofertowe;
• oznaczenia przedsiębiorstwa: nazwa, logo, oznakowanie zakładu lub pojazdów.

Projekty, fotografie i teksty co do zasady podlegają ochronie jako utwory w rozumieniu prawa autorskiego, natomiast rozpoznawalne formy nagrobków czy oznaczenia zakładu mogą być dodatkowo chronione jako wzory przemysłowe lub znaki towarowe. W wielu przypadkach zastosowanie znajdują także przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli konkurent wykorzystuje cudzą renomę lub wprowadza klientów w błąd co do pochodzenia towarów lub usług.

Kiedy rozważyć wszczęcie postępowania sądowego

Do sporów dochodzi w szczególności wtedy, gdy:

• konkurencyjny zakład systematycznie powiela najbardziej dochodowe wzory nagrobków;
• na cmentarzu pojawiają się pomniki bardzo zbliżone do projektów wykonanych wcześniej dla stałych klientów;
• inny przedsiębiorca posługuje się w Internecie fotografiami Państwa realizacji lub wykorzystuje katalog;
• nowy podmiot używa oznaczenia podobnego do już funkcjonującej nazwy lub logo.

Jeżeli wezwania do zaniechania naruszeń oraz próby polubownego zakończenia sporu nie przynoszą efektu, zasadne jest rozważenie wytoczenia powództwa przed sądem własności intelektualnej i równoczesne złożenie wniosku o zabezpieczenie roszczeń. Postępowanie zabezpieczające pozwala ograniczyć skutki naruszenia jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku.

Istota zabezpieczenia roszczeń

Zabezpieczenie ma na celu tymczasowe uregulowanie sytuacji na czas trwania procesu. Sąd nie rozstrzyga jeszcze definitywnie, komu przysługuje prawo, lecz wprowadza przejściowy zakaz lub nakaz, tak aby przyszły wyrok nie okazał się iluzoryczny.

W sprawach dotyczących praw autorskich i własności przemysłowej strona uprawniona może wnosić m.in. o:

• zakaz wytwarzania, oferowania, reklamowania i sprzedaży spornych nagrobków, elementów ozdobnych lub tablic;
• nakaz wycofania z obrotu określonych wzorów, katalogów lub materiałów reklamowych;
• zakaz korzystania z określonego oznaczenia przedsiębiorstwa, w tym usunięcie go z szyldów, pojazdów, strony internetowej oraz profili w mediach społecznościowych;
• zobowiązanie do usunięcia treści z Internetu, w szczególności fotografii realizacji i opisów ofertowych.

Takie rozstrzygnięcia mają znaczenie zwłaszcza w okresach wzmożonego popytu (np. przed 1 listopada), kiedy zwłoka w ochronie prowadziłaby do utraty części rynku.

Warunki udzielenia zabezpieczenia

Aby sąd udzielił zabezpieczenia, musisz:

1. Uprawdopodobnić roszczenie – wykazać z dużym prawdopodobieństwem, że przysługują Ci określone prawa (np. jesteś autorem projektu lub właścicielem prawa z rejestracji wzoru) oraz że doszło do ich naruszenia;
2. Uprawdopodobnić interes prawny – wskazać, że brak natychmiastowej ochrony uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie przyszłego wyroku albo narazi przedsiębiorstwo na istotną, trudną do odwrócenia szkodę.

Do wniosku o zabezpieczenie warto załączyć:

• dokumentację projektową z datami (pliki, szkice, korespondencję z klientem, potwierdzenia zleceń);
• materiał porównawczy (fotografie własnych realizacji oraz zdjęcia spornych nagrobków konkurenta);
• wydruki stron internetowych, ofert i katalogów, w których wykorzystano sporne wzory lub fotografie;
• opis znaczenia danego wzoru dla działalności zakładu, w tym informacje o sezonowości zamówień oraz o ryzyku utraty klientów.

Sąd rozpoznaje wniosek najczęściej na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie na podstawie przedstawionych dokumentów. Dobrze przygotowana dokumentacja ma więc kluczowe znaczenie.

Przebieg postępowania i wykonanie zabezpieczenia

Wniosek o zabezpieczenie można złożyć łącznie z pozwem albo przed jego wniesieniem. W tym drugim przypadku sąd, udzielając zabezpieczenia, wyznacza termin na złożenie pozwu, którego niedochowanie powoduje upadek zabezpieczenia.

Postanowienie o zabezpieczeniu jest wykonalne z chwilą ogłoszenia lub doręczenia i może być wykonane przez komornika, na przykład poprzez zajęcie określonych wyrobów lub nakazanie usunięcia oznaczeń lub ujawnienie danych o sprzedaży.

Dobre przygotowanie jako element strategii ochrony

Skuteczne dochodzenie roszczeń w sporach o projekty nagrobków i inne przejawy twórczości w branży kamieniarskiej wymaga przemyślanej strategii, obejmującej także działania podejmowane przed powstaniem sporu. Warto:

• systematycznie archiwizować projekty oraz dokumentować przebieg zleceń;
• wprowadzać do umów postanowienia określające, komu przysługują prawa autorskie i w jakim zakresie klient może korzystać z projektu;
• oznaczać materiały promocyjne informacją o przysługujących prawach;
• rozważyć rejestrację charakterystycznych wzorów jako wzorów przemysłowych oraz nazw i logo jako znaków towarowych.

Zbieg postępowania cywilnego i karnego

W branży kamieniarskiej często najbardziej racjonalne jest równoległe wykorzystanie zarówno ścieżki cywilnej (z żądaniem zabezpieczenia roszczeń), jak i karnej. Postępowanie karne może pomóc w zabezpieczeniu dowodów i wywarciu efektu prewencyjnego wobec uporczywego naruszyciela, natomiast postępowanie cywilne pozostaje podstawowym narzędziem odzyskania utraconych korzyści i uporządkowania rynku.

Warunkiem skutecznej ochrony jest spójna strategia procesowa, oparta na rzetelnym gromadzeniu dokumentacji oraz świadomym korzystaniu z dostępnych instrumentów prawnych. Dla profesjonalnego zakładu kamieniarskiego jest to inwestycja nie tylko w pojedynczą sprawę, ale w długoterminową ochronę własnej twórczości i pozycji rynkowej. 

dr Marta Daćków
jest radcą prawnym specjalizującym się w prawie umów, ochronie własności intelektualnej oraz danych osobowych. Jako partner kancelarii kieruje działem obsługi korporacyjnej, wspierając klientów.

Kontakt do autorki:
tel. 518 480 198
e-mail: kancelaria@dclaw.pl
www.dclaw.pl

Artykuły w tym cyklu: 
Twórczość w kamieniu 1/6: Czy projekty i wyroby są chronione?

Twórczość w kamieniu 2/6: Skąd kamieniarz ma wiedzieć, że narusza cudze prawa?

Twórczość w kamieniu 3/6:Umowy, które chronią — czyli jak dobrze zadbać o swoje interesy

Twórczość w kamieniu 4/6: Kiedy zarzucono Ci naruszenie praw autorskich – czyli jak uchronić się przed niesłusznym oskarżeniem

Twórczość w kameiniu 5/6: Co robić, gdy Twoje prawa zostały naruszone?

Twórczość w kameiniu 6/6: Jak dochodzić swoich praw w sądzie?