Zatrudnienie cudzoziemców

Zatrudnienie cudzoziemca, co do zasady, dla pracodawcy wiąże się podobnymi obowiązkami jak w przypadku zatrudnienia polskiego pracownika – zastosowanie mają wszystkie przepisy polskiego prawa pracy.

Po zawarciu umowy o pracę z pracownikiem-cudzoziemcem, pracodawca winien założyć temu pracownikowi teczkę akt osobowych¹⁾. Akta osobowe należy prowadzić zgodnie z regulacjami odpowiedniego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej²⁾.

Akta osobowe winny zatem składać się z trzech części:
A – dokumenty zgromadzone w związku z ubieganiem się o zatrudnienie,
B – dokumenty dotyczące nawiązania stosunku pracy oraz przebiegu zatrudnienia pracownika,
C – dokumenty związane z ustaniem zatrudnienia.

Umowa o pracę bezwzględnie winna zostać sporządzona w języku polskim (zob. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim). Jednak w przypadku, gdy cudzoziemiec nie włada płynnie językiem polskim, umowa może zostać sporządzona dodatkowo w języku obcym. Powstaje wówczas obowiązek prowadzenia dokumentacji kadrowej w dwóch językach – w języku obcym dla pracownika oraz w języku polskim dla pracodawcy.

Z kolei w przypadku umów cywilno-prawnych nie obowiązują w/w ograniczenia i to strony umowy decydują o języku, w jakim ta umowa zostanie sporządzona. Należy jednak pamiętać, że w tym przypadku ów wybór determinuje w jakim języku jakim będą regulowane także pozostałe stosunki prawne między stronami umowy. Nie mniej, dla potrzeb polskiej administracji publicznej i tę dokumentację należy prowadzić także w języku polskim.
Dla zawarcia umowy o pracę z cudzoziemcem wymagane jest jednak zezwolenie (zob. art. 88 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Ponadto nadaje się jemu numer PESEL. Wyjątek od tej reguły obejmuje obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej (zezwolenie na pracę nie jest konieczne).

Cudzoziemiec co do zasady podlega ubezpieczeniom ZUS w Polsce. Jednakże gdy równolegle pracuje w swoim kraju, obowiązek opłacania składek powstanie w tym kraju na zasadach wynikających z przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/20043).

W praktyce gospodarczej niestety dość często można się spotkać z przypadkami:
– zatrudniania nielegalnych imigrantów – cudzoziemców przebywającego bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz
– nielegalnego zatrudnienia, tj. w tzw. szarej strefie.

Niestety, te zjawiska bardzo często wiążą się również z wykorzystywaniem cudzoziemców, polegającym na stwarzania dla tej grupy zatrudnionych warunków gorszych niż minimum wymagane prawem, głównie w zakresie wynagrodzeń.
Przepisy prawa przewidują jednak dotkliwe sankcje dla podmiotów stosujących takie praktyki⁴⁾. Ustawodawca przede wszystkim wprowadził obowiązek żądania od cudzoziemca przedstawienia przed rozpoczęciem pracy ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przechowywania kopii takiego dokumentu przez cały okres wykonywania pracy przez cudzoziemca. Ponadto dla ograniczenia zjawiska wykorzystywania cudzoziemców, u.s.p.w. że nielegalnie zatrudnionemu imigrantowi przysługuje zarówno roszczenie o zapłatę wynagrodzenia jak i innych świadczeń z nim związanych.

W przypadku powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy, przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń, domniemywa się istnienie stosunku pracy przez okres 3 miesięcy, chyba że pracodawca lub cudzoziemiec dowiodą innego okresu zatrudnienia. Zaś w przypadku powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi na innej podstawie niż stosunek pracy, przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń, domniemywa się, że za wykonanie powierzonej pracy uzgodniono wynagrodzenie w wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, chyba że podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi lub cudzoziemiec dowiodą, że wynagrodzenie zostało uzgodnione w innej wysokości. Zatem cudzoziemiec w razie sporu z nieuczciwym pracodawcą od razu zajmuje lepszą pozycję.

Dodatkowo na podmiocie zatrudniającym nielegalnie imigranta spoczywa obowiązek pokrycia kosztów związanych z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego cudzoziemiec powrócił lub został wydalony. Ponadto w u.s.p.w. określono dotkliwe sankcje karne dla podmiotów powierzających wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

¹⁾ (zob. art. 94 pkt 9a ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy – dalej k.p.)
²⁾ rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika
³⁾ rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. L 166 z 30.04.2004, sprostowanie: L 200 z 07.06.2004, str. 1; Specjalne wydanie polskie: Rozdział 05 Tom 5 str. 72).
⁴⁾ (zob. ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – dalej u.s.p.w.)