Nagrobek chroniony patentem

Kamieniarzu! Nie daj się okraść.

Pod takim hasłem 7 grudnia 2016 roku w Strzegomiu odbyło się kolejne spotkanie branżowe organizowane przez Związek Pracodawców Branży Kamieniarskiej i Klaster Kamieniarski. Tym razem panel dyskusyjny dotyczył ochrony praw autorskich i zastrzegania wzorów przemysłowych. Gościem spotkania byli przedstawiciele RODLEW z Rybnika, którzy mają praktyczne doświadczenia z ochroną praw autorskich oraz przedstawiciel Kancelarii Patentowej Rejman s.c.
Na spotkanie przybyło 30 osób zainteresowanych tematyką, która coraz częściej pojawia się w praktyce zakładów kamieniarskich. Rosnąca ilość spraw sądowych związanych z kopiowaniem wzorów nagrobków i chęć ochrony tego, co powstaje w naszych zakładach to wystarczający powód, aby zagłębić się w temat.
Obecni nie mogli być rozczarowani. Dyskusje trwały długo – pewnie dzięki temu, że zagadnienie omawiano zarówno pod kątem prawnym jak i praktycznym.
Jak zapowiedział zarówno Zarząd Związku jak i Klaster, następstwem tego spotkania będą działania, które zmierzające do upowszechniania wiedzy na temat możliwości ochrony produktów. W Kurierze Kamieniarskim rozpoczynamy cykl artykułów o tej tematyce. Będą teksty merytoryczne oraz porady praktyczne osób, które mają już doświadczenia w tej dziedzinie. Zapewniamy, że wcale nie jest to takie skomplikowane jak wydaje się na pierwszy rzut oka.

Artykuł

Czy przedmioty będące wytworem kamieniarza mogą być chronione w Urzędzie Patentowym Rzeczpospolitej Polskiej? Czy przedmioty upiększające miejsca pochówku naszych bliskich mogą być otaczane nie przez kwiaty i znicze, a przez artykuły i paragrafy ustaw?
Będąc na cmentarzu niejednokrotnie zatrzymujemy się przy grobach, które przyciągają nasze oko z powodu wyglądu pomnika, czy też jego elementu, który nam się podoba. Nie zastanawiamy się wtedy nad tym, kto to wykonał, tylko nad tym, że też chcielibyśmy, aby miejsce pochówku bliskiej nam osoby było tak przyozdobione.

Trzeba jednak zdać sobie sprawę, że nie wszystkie elementy, które nam się spodobają, można kupić czy zamówić u każdego wykonawcy zajmującego się elementami oprawy miejsca wiecznego spoczynku.
Wynika to z faktu, że rzecz stworzona przez osobę trzecią może podlegać ochronie, a my zamawiając ten przedmiot u osoby, która nie jest twórcą tego rozwiązania, powodujemy, że osoba realizująca nasze zamówienie może naruszać prawa przysługujące komuś innemu.
Nagrobek, a ściślej mówiąc jego zewnętrzny wygląd, może być przedmiotem zgłoszenia do ochrony w Urzędzie Patentowym RP. Kategorią ochrony, o jaką możemy się ubiegać w przypadku chęci ochrony zewnętrznej postaci nagrobka, tabliczki, wazonu, czy też innego charakterystycznego elementu, jest między innymi wzór przemysłowy.

Czym musi się charakteryzować przedmiot, aby Urząd Patentowy RP przyznał ochronę?

Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy Prawo Własności Przemysłowej „wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego część, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę lub materiał wytworu oraz jego ornamentację”. Z tego artykułu wynikają dwie przesłanki, które musi spełniać przedmiot, aby ochrona w postaci prawa z rejestracji została przyznana: nowość oraz indywidualny charakter wytworu lub jego części.

Przedmiot, a więc wzór, będzie uważany za nowy, jeżeli przed datą zgłoszenia identyczny wzór nie został udostępniony publicznie. To udos-tępnienie publiczne może polegać na wystawieniu, umieszczeniu w materiałach reklamowych, umieszczeniu na stronie internetowej, wykonaniu wyrobu i jego sprzedaży. Wzór będzie również uważany za identyczny z udostępnionym pub-licznie, gdy różni się od niego jedynie nieistotnymi szczegółami. Jeżeli wzór nie mógł dotrzeć do wiadomości osób zajmujących się zawodowo dziedziną, której wzór dotyczy to nie uważa się go za udostępniony publicznie.
Druga przesłanka dotyczy indywidualnego charakteru, który musi posiadać wzór przemysłowy i nie jest ściśle zdefiniowana. Wzór będzie odznaczał się indywidualnym charakterem, „jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo”.

Jednym zgłoszeniem wzoru przemysłowego mogą być objęte odmiany wzoru przemysłowego. Czyli wzory, które mają wspólne istotne cechy, ale liczba tych odmian nie może przekraczać 10. Przeglądając „Wiadomości Urzędu Patentowego” możemy tam znaleźć udzielone prawa z rejestracji na nagrobki, urny na prochy, lampiony nagrobne i inne elementy związane z tematyką cmentarną.
Koszt zgłoszenia wzoru przemysłowego do Urzędu Patentowego RP wynosi 300 zł za jeden wzór, też w przypadku zawarcia w tym zgłoszeniu 9 jego odmian.

Urząd Patentowy RP przyznaje prawo z rejestracji na wzór przemysłowy na 25 lat od daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP, przy czym ochrona jest podzielona na pięcioletnie okresy. Jeśli chcemy, aby ochrona trwała przez cały 25-letni okres musimy wnosić do Urzędu Patentowego RP co 5 lat opłatę za ochronę. W chwili obecnej pierwszy okres ochrony obejmujący pierwsze 5 lat trwania ochrony wynosi 150 zł, drugi okres ochronny kosztuje 250 zł, zaś następne 5-letnie okresy ochronne 500 zł, 1.000 zł i 2.000 zł. Nie ma możliwości wniesienia jednej opłaty z góry za cały okres 25 lat i należy je systematycznie wnosić co 5 lat.

Prawo z rejestracji zostaje udzielone na rzecz zgłaszającego po stwierdzeniu przez Urząd, że zgłoszenie wzoru zostało sporządzone prawidłowo, a zgłaszający uiścił opłatę za pierwszy okres ochrony. Cechy nowości oraz indywidualnego charakteru zgłoszonego wzoru są zazwyczaj badane w przypadku wystąpienia przez osobę trzecią z wnioskiem o unieważnienie wzoru.

Uzyskując prawo wyłączne na wzór przemysłowy w Urzędzie Patentowym RP nabywamy prawo wyłącznego korzystania z wzoru przemysłowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na terytorium Polski. Oznacza to, że mając świadectwo rejestracyjne z Urzędu Patentowego RP mamy możliwość jako jedyni produkować, oferować do sprzedaży, reklamować, wystawiać na targach czy też w internecie, importować czy eksportować produkt, w którym wzór jest zawarty bądź zastosowany, a na który uzyskaliśmy ochronę.
Tym samym mamy możliwość zabronienia osobie trzeciej wykonywania czynności zastrzeżonych tylko dla nas w stosunku do każdego wzoru, który na zorientowanym użytkowniku nie wywołuje odmiennego ogólnego wrażenia.

W przypadku, jeśli chcielibyśmy rozszerzyć naszą działalność i wystawiać się na targach w innych krajach albo eksportować do innych krajów swoje wyroby, musimy pamiętać, że prawa wyłączne, jakie przyznał nam Urząd Patentowy RP na zgłoszone do ochrony wzory przemysłowe, nie obowiązują na terytorium innego kraju. Jeżeli chcemy posiadać ochronę w innych krajach niż Polska, musimy wystąpić do Urzędu Patentowego danego kraju lub, od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, do Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). Urząd ten przyznaje ochronę na wzory wspólnotowe, których ochrona obejmuje terytorium wszystkich krajów należących do Unii Europejskiej. Uzyskując ochronę na wzór wspólnotowy w tym Urzędzie mamy wyłączne prawo, które pozwala nam oferować, reklamować czy też produkować i sprzedawać wyrób zastrzeżony we wszystkich krajach nale-żących do Unii Europejskiej. Zarejestrowany wzór wspólnotowy podlega ochronie w okresie 5 lat od daty zgłoszenia, a uprawniony może przedłużyć ochronę na jeden lub więcej okresów pięcioletnich, łącznie do 25 lat.

Opłaty urzędowe za uzyskanie prawa wyłącznego na jeden wzór wynoszą 350 euro i obejmują opłatę za rejestrację i publikację wzoru (a więc również ochronę na 5 lat). Koszt zgłoszenia kolejnego wzoru wspólnotowego, jeśli zgłaszamy równocześnie ten wzór wraz z pierwszym wzorem, a oba wzory mieszczą się w tej samej klasie np. wzór nagrobka oraz krzyż, wynoszą dla kolejnego wzoru 175 euro (i również obejmują opłatę za rejestrację i publikację). Jeśli tych wzorów wspólnotowych mamy więcej, każdy kolejny – aż do dziesiątego wzoru – będzie kosztował 175 euro, a następny powyżej dziesiątego już tylko 80 euro. Koszty przedłużenia ochrony na kolejne 5-letnie okresy ochrony dla każdego wzoru wynoszą 90 euro, 120 euro, 150 euro i 180 euro. Należy jednak pamiętać, że brak zapłaty za kolejny 5-letni okres ochrony wzoru skutkuje wygaśnięciem prawa z rejestracji.

Tak jak w przypadku rejestracji wzoru w Urzędzie Patentowym RP, tak też w przypadku rejestracji wzoru wspólnotowego w EUIPO, uprawnionemu przysługują również roszczenia zakazowe względem każdej osoby, która narusza lub grozi naruszeniem prawa m.in. wytwarzając, wprowadzając do obrotu, wystawiając czy też reklamując lub przechowując produkty, w których ten wzór jest ucieleśniony.

Czy warto zgłaszać do ochrony produkty, które wykonuje się w swoim zakładzie? Moim zdaniem warto, ponieważ koszt zgłoszenia takiego wzoru i ochrony choćby tylko na 5 lat w Urzędzie Patentowym RP jest niewspółmiernie niski w stosunku do kosztów, jakie przyjdzie ponieść w przypadku konieczności obrony przed zarzutem naruszenia prawa wyłącznego osoby trzeciej. Nawet biorąc pod uwagę łączną sumę opłat do Urzędu i kosztów na rzecz pełnomocnika.

Jeśli chcą Państwo skorzystać z fachowej pomocy w dziedzinie ochrony swoich wyrobów, najlepszym rozwiązaniem wydaje się skorzystanie z fachowej pomocy rzecznika patentowego. Ma on profesjonalne przygotowanie zarówno prawnej, jak i technicznej natury, które umożliwią nie tylko opracowanie zgłoszenia, ale i wybór optymalnej ochrony.