Vademecum kamieniarza

W poprzednim numerze Kuriera Kamieniarskiego pisałem o Wstępnym Badaniu Typu. Czyli szeregu badań wykonywanych w celu przetestowania wyrobu pod kątem przydatności do określonego zastosowania. Składowymi ITT są: badania właściwości surowca (wytrzymałość na zginanie, wytrzymałość na ściskanie itd.) oraz badania właściwości geometrycznych wyrobu gotowego (wymiary liniowe, płaskość powierzchni itd.)

Przeprowadzenie badań właściwości surowca zlecane są zazwyczaj laboratoriom zewnętrznym i w zasadzie jest jednoznaczne. Natomiast badania właściwości geometrycznych wyrobów przeprowadza wytwórca we własnym zakresie i dlatego często prowadzą do nieporozumień. Najczęściej powodem jest niezgodność pomiaru z zaleceniami w odpowiednich normach – jak mierzyć i co mierzyć? W tym artykule przyjrzymy się w jaki sposób sprawdzać wyroby produkowane wg EN-1341:2001 „Płyty z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań”.

Nadchodzi czas, gdy nasi producenci będą zmuszeni do poznania norm obowiązujących wyroby budowlane z kamienia naturalnego.

Czym jest płyta chodnikowa? Przeglądając wyżej wspomnianą normę napotykamy na definicję: „każdy element z kamienia naturalnego wykorzystywany jako materiał do nawierzchni drogowych, którego szerokość nominalna przekracza 150 mm i na ogół jest dwukrotnie większa od grubości”. Jest to definicja dosyć intuicyjna, więc pominę dokładniejsze jej omawianie.

W odniesieniu do wymiarów występują dwa podstawowe pojęcia: wymiar nominalny, czyli „każdy wymiar określony w celu wykonania płyty, któremu odpowiada wymiar rzeczywisty w określonych granicach dopuszczalnych odchyłek” oraz wymiar rzeczywisty, czyli „każdy wymiar płyty uzyskany w wyniku pomiaru”.

Wymiary powierzchni
Pierwszą istotną właściwością geometryczną są wymiary powierzchni. Dla płyt o krawędziach piłowanych musimy zaopatrzyć się w przyrząd pomiarowy o dokładności ± 0,5 mm i za jego pomocą zmierzyć długość płyty po obu stronach w pobliżu dolnej i górnej krawędzi. Zanotować cztery wyniki i wyliczyć średnią. Analogicznie należy postąpić z szerokością płyty. W przypadku płyt o krawędziach ciosanych, bądź łupanych dodatkowo należy zaopatrzyć się w skrzynkę prostokątną, lub równoważny przyrząd. Badanie polega na umieszczeniu płyty w przyrządzie pomiarowym i dociśnięciu ruchomych boków skrzynki do boków płyty i zmierzeniu z dokładnością do 1 mm odległości między nimi. Mając wyniki tych pomiarów możemy sprawdzić, czy nasz wyrób budowlany spełnia pod tym względem wymagania stawiane przez normę oraz zaklasyfikować wyrób do właściwej klasy.

Kolejnym zadaniem będzie sprawdzenie różnicy długości przekątnych. Badanie to pozwoli nam określić na ile kąty elementu są zbliżone do prostych.

Do pomiaru grubości płyt chodnikowych użyjemy przyrządu pomiarowego o dokładności ± 0,5 mm. Procedura polega na zmierzeniu grubości płyty w czterech miejscach w odległości 30 mm od naroży. Dla płyt obrabianych wartości dopuszczalnych odchyłek od nominalnych grubości są następujące:

Płaskość i prostoliniowość
Przyrządy do pomiarów tych wielkości to stalowe liniały pomiarowe z wycięciem i przyrząd sprawdzający o wymiarach odpowiednich do rozmiaru płyty, np. płytki pomiarowe. Przykładamy liniał do badanej powierzchni lub krawędzi. Płyta nie jest zgodna z normą, gdy liniał się kołysze lub gdy w dowolnym punkcie położonym pomiędzy liniałem pomiarowym a płytą można przesunąć przyrząd sprawdzający.

Powyżej przedstawiłem sposób pomiaru geometrycznych właściwości wyrobów budowlanych produkowanych wg PN-EN 1341. Szczerze zachęcam producentów do możliwie częstego kontrolowania swoich wyrobów. Pozwoli to zachować zgodność wyrobów z normą, uchroni przed reklamacjami opartymi na normach i pozwoli uniknąć wielu negatywnych nawyków oraz błędów w trakcie produkcji

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej

W ostatnich latach wiele mówi się w branży o problemach związanych ze sprzedażą wyrobów budowlanych z kamienia naturalnego oraz przepisach, które dotyczą zasad związanych z wprowadzaniem ich do obrotu. Jednak jak pokazuje praktyka, przepisy te są sporadycznie przestrzegane przez producentów. Na łamach „Kuriera Kamieniarskiego” postaram się pomóc kamieniarzom, by bez większych nakładów byli w stanie wprowadzać do obrotu wyroby budowlane z kamienia naturalnego. W tym numerze zajmę się Wstępnymi Badaniami Typu (ITT – ang. initial type of testing).

Nadchodzi czas, gdy nasi producenci będą zmuszeni do poznania norm obowiązujących wyroby budowlane z kamienia naturalnego.

Wstępne Badania Typu wykonuje się w celu ustalenia możliwości wykonania wybranego produktu w określonych warunkach. Co to oznacza? Po prostu: czy dysponując znanym materiałem, posiadanym parkiem maszynowym i predyspozycjami własnych pracowników zakład jest w stanie wyprodukować towar o określonych parametrach, z powtarzalnymi cechami i z zachowaniem zadanych wymiarów.

Każdy producent wyrobu budowlanego powinien przeprowadzić Wstępne Badanie Typu przed pierwszym wprowadzeniem do obrotu tego wyrobu, zwłaszcza jeżeli w zakładzie jest prowadzona Zakładowa Kontrola Produkcji. Wynika to z tego, że na proces produkcji ma wpływ wiele czynników, istnienia których często sobie nie uświadamiamy. A badanie ma właśnie określić, czy z danego surowca, przy pomocy konkretnych maszyn obsługiwanych przez konkretnych pracowników zakładu, z zachowaniem przyjętej technologii wykonany wyrób będzie spełniał wymagania stawiane przez odpowiednią normę i jednocześnie czy spełni oczekiwania klientów. W ramach Wstępnego Badania Typu producent wykonuje reprezentatywną partię wyrobu w typowych warunkach i przeprowadza kontrolę wymaganych parametrów. Parametry te będą dla producenta i dla jego klientów miarodajnym wskaźnikiem jakości wykonywanych elementów kamiennych.

Wszystkie składowe badania powinny być przeprowadzone dokładnie według odpowiedniej metody badania zgodnej z EN. Również próbki powinny być pobrane dokładnie według odpowiedniej metody pobierania, zgodnej z EN, tak, aby zachowały jak największą reprezentatywność dla danego produktu.

Ogólnie w zakładach kamieniarskich przy wykonywaniu Wstępnego Badania Typu mamy do czynienia z dwoma grupami badań:
– badaniem cech surowca,
– badaniem możliwości wykonania samego
wyrobu z odpowiednią dokładnością.

Badania cech surowca zwykle zleca się zewnętrznym laboratoriom. Powód jest prozaiczny. Laboratoria posiadają odpowiedni sprzęt i przeszkolony personel, a przedstawiane wyniki są honorowane przez większość instytucji. Przyjęte jest, że wykonanie odpowiednich badań zleca na swój koszt dostawca surowca (kopalnia, importer).

Badania związane z dokładnością wykonania elementów to generalnie pomiary geometrycznych właściwości wyrobu i nie nastręczają one wielu problemów. Dlatego są przeprowadzane w zakładach kamieniarskich przez Kierowników Zakładowej Kontroli Produkcji.

Wyniki badań powinny zostać spisane i zarchiwizowane. W zależności od rodzaju wykonywanego wyrobu producent wykonuje różne badania wchodzące w skład Wstępnego Badania Typu. Poniżej przedstawiono w tabelach składowe badania.

Po zakończeniu badań sporządza się Protokół z Wstępnego Badania Typu (ITT), w którym umieszcza się wyniki poszczególnych badań oraz wartości progowe (minimalne lub maksymalne). Porównuje się wartości progowe z wymaganiami i na tej podstawie można wskazać możliwość, bądź też jej brak, produkcji zgodnie z normami.

Jeżeli Wstępne Badanie Typu wykaże, że wyrób spełnia stawiane wymagania, można wystawić Deklaracje Zgodności, w której oznacza się klasy jakościowe do jakich produkt się zalicza. Po wystawieniu Deklaracji Zgodności wyrób budowlany można wprowadzać do obrotu rynkowego.

Przeprowadzanie Wstępnych Badań Typu pozwala ustrzec się przed niespodziankami, które czyhają na kamieniarzy, którzy dostarczają materiały na rynek budowlany. Wielu odbiorców prosi producentów o protokoły badań. Też w przypadkach kontroli budowlanych inspektorzy nadzoru budowlanego w pierwszej kolejności żądają protokołów z Wstępnego Badania Typu.

Innym powodem, dla którego warto wprowadzić systematyczne badania ITT jest możliwość sprawdzenia funkcjonowania zakładu produkcyjnego. Szczególnie w dużych firmach istotnym staje się sprawdzenie możliwości wykonania elementów z odpowiednią dokładnością. Jednocześnie powtarzalność wyników badań jest najlepszym miernikiem jakości pracy załogi i wydajności zaplecza maszynowego oraz poprawności procedur kontrolnych. I już choćby z tego powodu warto zająć się tym zagadnieniem. W następnym numerze postaram się przedstawić na przykładach w jaki sposób w zakładzie powinny wyglądać Wstępne Badania Typu.

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej

Rozliczając pity za 2011 rok, możemy połączyć szczytny cel z korzyścią podatkową. Jak mamy to zrobić? Sposób jest prosty – przekazać darowiznę. Oprócz satysfakcji z tego, że pomogliśmy innym, jednocześnie pomniejszymy o darowiznę swój dochód w rocznym rozliczeniu pit 2011.

Twoje dochody minimalnie przekroczą próg podatkowy? Uważasz, że Twój podatek jest za wysoki? Pomóż innym i obniż w ten sposób swoją podstawę opodatkowania.

Wystarczy przelać pieniądze na konto organizacji (fundacji, stowarzyszenia), która prowadzi charytatywną działalność. Można też przekazać prezenty (ubrania, żywność, książki). Ale należy pamiętać o kilku warunkach. Podstawowym wymogiem jest przeznaczenie darowizny na cele uwzględnione w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Chodzi o wsparcie działalności społecznie użytecznej prowadzonej przez organizacje pozarządowe, które nie należą do sektora finansów publicznych oraz nie działają w celu osiągnięcia zysku, np. fundacje i stowarzyszenia. Obdarowany nie musi jednak mieć statusu organizacji pożytku publicznego. Darowizna musi być bezinteresowna, przekazując pieniądze lub rzeczy, nie oczekujmy niczego w zamian. Przykładowo, z ulgi skorzystać nie może przedsiębiorca, który dofinansowuje fundację w zamian za promowanie swojej działalności. Darowizna musi być przekazana w danym roku podatkowym. Czyli do 31 grudnia roku, za rozliczenie którego chcemy uzyskać odpis. Darowizny można odliczyć do wysokości 6% swojego dochodu (osoby prawne, np. spółki z o.o., nawet 10 %). O tym limicie muszą pamiętać podatnicy, którzy wspomagają organizacje prowadzące działalność pożytku publicznego oraz przekazują datki na cele kultu religijnego.

Po co szukać daleko?
Wystarczy zajrzeć na nasze kamieniarskie podwórko. Od tego roku w Strzegomiu działa Fundacja Bazalt. Postała po to, żeby malowniczemu zakątkowi Góry Krzyżowej, zwanego przez mieszkańców Strzegomia po prostu "Bazalt", nadać nową funkcję. Wykorzystując naturalny potencjał florystyczny i abiotyczny miejsca, Fundacja chce rozwinąć funkcję edukacyjną i krajoznawczą tego nieczynnego kamieniołomu. Jednym z celów Fundacji są też badania naukowe i prace rozwojowe. Realizując ten cel Fundacja tworzy pracownię dydaktyczną przedmiotów zawodowych dla Technikum Górnictwa Odkrywkowego w Zespole Szkół w Strzegomiu. O Technikum G.O. pisaliśmy w czerwcowym numerze Kuriera Kamieniarskiego. Aby to zrealizować Fundacja potrzebuje jeszcze 9.000 zł.

Na dodatkowe pytania chętnie odpowie prezes Fundacji, pan Krzysztof Skolak (tel. 74 855 37 37), a z działalnością Fundacji Bazalt można zaznajomi się na stronie www.bazalt.org.pl / Konto Fundacji nr 12 1020 3017 0000 2502 0265 8110 (PKO BP SA ).

W tekście wykorzystano materiały ze stron www.epity.pl i www.rp.pl.