Vademecum kamieniarza

W marcu 2011 roku opublikowano bardzo istotny dla kamieniarzy dokument – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych. Rozporządzenie zastępuje dyrektywę 89/106/EWG określającą sposób wprowadzania na rynek wyrobów budowlanych.

1 lipca 2013 roku wchodzi w życie nowy dokument dotyczący warunków wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych.

Kogo z nas, kamieniarzy, dotyczy ten dokument? Każdego, kto produkuje z kamienia coś na rynek budowlany. Rozporządzenie obejmuje elementy takie jak: kostka brukowa, płyty chodnikowe, krawężniki, płyty okładzinowe, płyty schodowe, płyty posadzkowe, płyty modułowe i kamień murowy. Czyli wszystkie wyroby, które w trakcie użytkowania wpływają na bezpieczeństwo budowli.

Rozporządzenie definiuje na nowo takie pojęcia, jak: producent, wyrób budowlany, importer, dystrybutor i upoważniony przedstawiciel. Najbardziej jednak widoczne dla nas okazuje się wprowadzenie nowego dokumentu – Deklaracji Właściwości Użytkowych.

Gdy pojawia się słowo „deklaracja” nasuwa się na myśl dotychczasowa Deklaracja Zgodności. Czyli dokument, który jest wystawiany po przeprowadzeniu szeregu badań potwierdzających zdolność producenta do produkowania wyrobu – w określonych warunkach, z danego surowca, w sposób zgodny z odpowiednimi normami. Deklaracja Zgodności wystawiana była raz i obowiązywała aż do momentu zmiany typu wyrobu, warunków zakładowej kontroli produkcji lub obowiązującego zharmonizowanego dokumentu odniesienia. Wspominałem o niej w jednym z wcześniejszych numerów Kuriera Kamieniarskiego (KK nr 3/2012). Deklaracja taka powinna zawierać:

• nazwę i adres producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela zarejestrowanego w EEA (European Economic Area) i miejsce produkcji;
• opis wyrobu (typ, dane identyfikacyjne, zastosowanie) i kopię informacji towarzyszącej znakowi CE;
• postanowienia, z którymi wyrób jest zgodny;
• szczególne warunki odnoszące się do stosowania wyrobu;
• nazwisko oraz stanowisko osoby upoważnionej do podpisania deklaracji w imieniu producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela.

Z kolei Deklaracja Właściwości Użytkowych odnosi się do partii wyrobu. Zachodzi zatem potrzeba częstszych działań kontrolnych wobec nadzoru nad jakością produkcji. Na Deklaracji Właściwości Użytkowych powinno się znaleźć:

• określenie typu wyrobu,
• system lub systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego,
• numer referencyjny i datę wydania normy zharmonizowanej lub europejskiej oceny technicznej, która została zastosowana do oceny każdej zasadniczej charakterystyki;
• w stosownych przypadkach, numer referencyjny zastosowanej specjalnej dokumentacji technicznej oraz wymagania, które wyrób spełnia zgodnie z zapewnieniem producenta,
• zamierzone zastosowanie lub zastosowania wyrobu budowlanego zgodnie z mającą zastosowanie zharmonizowaną specyfikacją techniczną;
• wykaz zasadniczych charakterystyk określonych w tej zharmonizowanej specyfikacji technicznej dla deklarowanego zamierzonego zastosowania lub zastosowań wyrobu;
• właściwości użytkowe co najmniej jednej z zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego odpowiednich dla deklarowanego zamierzonego zastosowania lub zastosowań;
• w stosownych przypadkach, właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, wyrażone w poziomach lub klasach, lub w sposób opisowy, jeśli jest to konieczne, na podstawie obliczeń, w odniesieniu do jego zasadniczych charakterystyk;
• właściwości użytkowe tych zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego, które wiążą się z zamierzonym zastosowaniem lub zastosowaniami, z uwzględnieniem przepisów odnoszących się do zamierzonego zastosowania lub zastosowań w miejscu, gdzie producent zamierza udostępnić wyrób na rynku;
• dla wymienionych w wykazie zasadniczych charakterystyk, co do których nie są deklarowane żadne właściwości użytkowe, litery „NPD” (właściwości użytkowe nieustalone; ang. No Performance Determined)
• jeżeli dla danego wyrobu budowlanego wydano europejską ocenę techniczną, właściwości użytkowe tego wyrobu budowlanego, wyrażone w poziomach lub k l a s a c h , l u b w s p o s ó b o p i s o w y, w odniesieniu do wszystkich zasadniczych charakterystyk zawartych w odnośnej europejskiej ocenie technicznej.

Deklaracja powinna zostać udostępniona dla każdego wyrobu w formie papierowej lub cyfrowej, przy czym, gdy partia tego samego wyrobu jest dostarczana jednemu odbiorcy, to może towarzyszyć jedna deklaracja. Kopia DWU jest dostarczana w języku/językach wymaganych przez państwo członkowskie, na terenie którego wyrób jest udostępniony.

W Rozporządzeniu znajdziemy również możliwości odstępstw od obowiązku dostarczania wraz z wyrobem Deklaracji, są to następujące przypadki:

• wyrób jest wyrobem jednostkowym lub wykonanym w nieseryjnym procesie produkcyjnym,
• jest produkowany na budowie, na której ma zostać wbudowany,
• jest produkowany tradycyjnymi metodami lub zgodny z wymogami ochrony zabytków.

Te możliwości odstępstw są bardzo istotne, gdyż wielokrotnie w branży spotykamy się z potrzebą wykonania elementów, które mają mieć wygląd i charakter elementów historycznych. Elementów, które następnie zostaną wbudowane w obiekty zabytkowe.

Istotne jest, że dokument podniesie zdolność jednoznacznej identyfikacji wyrobu. Przyniesie to lepszą możliwość uchwycenia źródeł problemów spowodowanych wprowadzeniem do obrotu wyrobów niespełniających wymagań. Dodatkowo ograniczy nagminne praktyki podkładania dokumentów pod wyroby obcej produkcji.

Do 1 lipca 2013 r. pozostało raptem kilka dni. Postarajmy się spożytkować ten czas na przystosowanie naszych firm do wystawiania Deklaracji Właściwości Użytkowych. Po pierwsze z wyżej wymienionych powodów. Po drugie: by nie utknąć w zatorach płatniczych, kiedy odbiorca wyrobów zażąda od nas DWU dla dostarczonego towaru. Po trzecie: odbiorca może nawet nie przyjąć wyrobu kamiennego bez aktualnej Deklaracji.

Poniżej przedstawiam przykładowy druk Deklaracji Właściwości Użytkowych.

Zapraszamy do dyskusji na opisany temat.www.forum.kurierkamieniarski.pl

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienianaturalnego, biegłym sądowym z zakresu kamieniarstwa oraz rzeczoznawcą ds. jakości produktów lub usług przy Dolnośląskim Inspektorze Inspekcji Handlowej. Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej

Kostka kamienna to temat ostatnio dość popularny na łamach naszej prasy branżowej i nie tylko. Ale i też temat niebanalny. Wart jest jak najszerszego spopularyzowania ponieważ błędów w tym temacie popełniono już wiele. A jak wiadomo błąd niepoprawiany utrwala się.

Moim zdaniem, stosowanie kostki brukowej kamiennej o bokach ciętych na nawierzchnie dla ruchu kołowego jest niecelowe, a wręcz niedopuszczalne.

Moim zdaniem, stosowanie kostki brukowej kamiennej o bokach ciętych na nawierzchnie dla ruchu kołowego jest niecelowe, a wręcz niedopuszczalne. Po pierwsze nie poprawia to trwałości i spójności nawierzchni z kostki, a po drugie niepotrzebnie podraża koszty takiej nawierzchni.

Moja wiedza o brukarstwie i brukowaniu kostką brukową kamienną jest podparta wieloletnią praktyką. Zarówno w zakresie produkcji jak i stosowania kostki. Uzupełnieniem wiedzy jest bieżące studiowanie europejskiej fachowej literatury z zakresu brukarstwa.

Cieszy fakt, że architekci i projektanci proponują do rewitalizacji starych rynków, placów i ulic stosowanie kamienia naturalnego w różnej postaci – płyt chodnikowych, krawężników, obrzeży i kamiennej kostki brukowej. Kamień jest trwały i niepowtarzalny oraz podnosi prestiż miasta. Cieszy fakt, że inwestycje są realizowane w wielu miastach i mają szeroki zasięg ze względu na współfinansowanie ze środków unijnych. Warto jednak się zastanowić nad rozsądnym wydatkowaniem tych funduszy.

Aby kostka była mocno i stabilnie osadzona w nawierzchni, spoiny między kostkami wypełnia się zasypką mineralną z kruszywa o niskiej granulacji (0–5 mm). Aby spoina dobrze trzymała, powierzchnia boczna kostki musi być porowata, nierówna. Tylko taka powierzchnia gwarantuje dobre zaklinowanie się kostki po zasypaniu zasypką. Taką powierzchnią jest naturalny przełom kamienia, który uzyskuje się przez najzwyczajniejsze łupanie.

Jednak w ostatnich latach wszedł na rynek, i zyskuje niczym nie uzasadnioną popularność, nowy produkt – kostka o bokach ciętych. Jest to kostka uzyskiwana przez rozcinanie płyt kamiennych piłami diamentowymi. Z tego powodu jej powierzchnie, łącznie z bocznymi, są gładkie – porównywalne z powierzchnią szlifowaną. Taka powierzchnia nie ma przyczepności z zasypką wypełniającej spoinę. Kostki nie są zaklinowane i mogą pod działaniem kół pojazdów mechanicznych obluzowywać się. Niewiele pomoże nawet zastosowanie spoin „sztywnych”, w których kruszywo jest związane cementem lub żywicami. Zdarzają się przypadki, że w wyniku skurczu spoina oddziela się od kostki, a kostka obluzowuje się.

Brukowanie nawierzchni kostką o bokach ciętych jest dla brukarza trudniejsze niż kostką o bokach łupanych. W przeciwieństwie do betonowej kostki brukowej kostka kamienna cięta nie ma występów dystansowych. Rolę tych dystansów w kostce łupanej pełnią powstałe wybrzuszenia na naturalnym przełomie kamienia (dobrze wykonana kostka może mieć wybrzuszenia nie większe niż 1 cm). Brak dystansów lub wybrzuszeń jest o tyle ważny, że w czasie dobijania młotkiem brukarskim, czy mechaniczną płytą wibracyjną, kostki o bokach ciętych przesuwają się względem siebie zmieniając szerokość spoin i zaburzając wcześniej ułożony wzór, czy rząd. W przypadku kostki łupanej brukarz tak dobiera układane kostki, by stykały się one ze sobą, a wybrzuszenia na bokach kostki tworzyły na górnych krawędziach kostki spoinę szerokości 1-2cm. Ułożona w ten sposób kostka nie będzie się przemieszczać podczas „dobijania” i będzie mocno zaklinowana. To gwarantuje trwałość nawet na nawierzchniach, po których odbywa się intensywny ruch samochodowy. Kostka o bokach ciętych swoją regularnością cieszy oko i zadowala zmysł estetyki. Niestety, z powodów wyżej wymienionych nadaje się tylko do wykonywania nawierzchni, gdzie występuje wyłącznie ruch pieszy. Doskonale sprawdza się w obiektach handlowych, na tarasach, chodnikach i placach wyłączonych z ruchu kołowego. Natomiast nawierzchnie dla ruchu pojazdów, szczególnie ciężkich, z tych samych powodów nie powinny być wykonywane z takiej kostki.

Z ostatnio realizowanych projektów, gdzie zastosowano kostkę o bokach ciętych, wymienić można:warszawskie Krakowskie Przedmieście (7.000 m2 kostki o wymiarach 30 x 15 x 18 cm) i ulica Krakowska w Tarnowskich Górach (1.500 m2 kostki 20 x 20 x 20 cm i 1.000 m o wymiarach 10 x 10 x 10 cm). W trakcie realizacji jest przebudowa ul. Piotrkowskiej w Łodzi, gdzie projektanci założyli 15.000 m kostki o wymiarach 28 x 14 x 10 cm i 600 m o wymiarach 10 x 10 x 10 cm.

I drugi argument. Koszt wykonania kostki o bokach ciętych jest znacznie wyższy od kosztu produkcji kostki o bokach łupanych. Produkcja kostki o bokach ciętych jest o około 30% droższa, przez co znacznie i niepotrzebnie podnosi koszt inwestycji. Za zaoszczędzone na tym etapie pieniądze można byłoby ułożyć znacznie więcej nawierzchni. Przecież tak wiele mamy jeszcze do zrobienia, a środków finansowych coraz mniej. Bez wątpienia wzrost zainteresowania kostką kamienną jest ważny dla kondycji naszej branży. Dzięki koniunkturze na kamienne krawężniki, płyty chodnikowe i kostkę powstało wiele nowoczesnych linii produkcyjnych do produkcji z krajowych surowców skalnych. Wydajność tych linii zaspokaja zapotrzebowanie krajowe, a nadwyżki są eksportowane do sąsiednich krajów, a nawet do Szwajcarii.

Proponuję jednak, aby przedstawione fakty wzięli pod rozwagę projektanci i władze samorządowe przygotowujące kosztorysy i rozpisujące przetargi. Przecież to właśnie ci ludzie mają wpływ na to z czego i jak będą wykonane nawierzchnie. Nawierzchnie od których się oczekuje, że będą trwałe, ładne i relatywnie niedrogie.

Stanisław Sitarz, autor tekstu, jest przewodniczącym komisji egzaminacyjnej w Izbie Rzemieślniczej w Świdnicy w zawodzie brukarz oraz rzeczoznawcą Naczelnej Organizacji Technicznej – Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych w specjalności kamieniarskie roboty budowlane i wyroby z kamienia budowlanego

Kontakt:
stanislaw.sitarz@gmail.com,
stanislaw.sitarz@
stoneconsulting.pl

Dostarczanie materiałów budowlanych na budowy obarczone jest ryzykiem związanym z reklamacjami. Często jest tak, że klienci chcą nieco obniżyć płatność wobec dostawców i szukają „dziury w całym”. Nierzadko zastrzeżenia związane są z wymiarami wyrobów. Wtedy spotyka się dostawca z odbiorcą w miejscu, gdzie złożony został materiał, obaj wyciągają swoje różnorakie miarki, liniały, kątowniki i mierzą.

Przywiozłeś porządny materiał na budowę, a klient twierdzi, że to gruz. Czujesz, że Twoje płyty są naprawdę dobre, a klient po prostu chce zaniżyć rachunek.

Bywa tak, że po pomiarach obie strony przedstawiają odmienne wyniki, przy czym okazuje się, że według dostawcy dostarczony wyrób jest prawidłowy, natomiast odbiorca uważa towar za niespełniający wymagań i żąda obniżenia wartości. W takich przypadkach zazwyczaj to klient, jako osoba mająca przewagę w postaci pieniędzy jeszcze na swoim koncie, stawia na swoim. A dostawca, chcąc nie chcąc, przecenia towar. Wtedy zdarza się, że przychód z tej transakcji nie pokrywa nawet jej kosztów. W takim przypadku jedną z możliwości obrony własnych racji jest wykonanie pomiarów zgodnie ze znormalizowanymi wytycznymi.

Gdy mamy do czynienia z wyrobami w postaci płyt modułowych, płyt posadzkowych i płyt okładzinowych metoda pomiaru nie do końca jest oczywista. Jak zmierzyć np. grubość modułowej płytki kalibrowanej, gdy dopuszczalne odchylenie od nominalnej grubości wynosi 0,5 mm? Czym i w których miejscach elementu powinniśmy sprawdzać tą grubość? Z pomocą przychodzi nam norma EN 13373 „Metody badań kamienia naturalnego. Oznaczanie właściwości geometrycznych elementów”.W tym numerze zajmiemy się metodami badań podstawowych cech geometrycznych wyrobów o powierzchniach szlifowanej i polerowanej, czyli jak zmierzyć płytę.

Wymiary powierzchni licowej
Do wykonania pomiarów długości i szerokości elementów potrzebujemy suwmiarki o dokładności przynajmniej 1/20 mm i możliwościach pomiarowych pozwalających uchwycić każdy wymiar (do 1000 mm). Wykonujemy po 3 sprawdzenia dla długości i szerokości – przez środek elementu i dwa pomiary 20 mm od krawędzi (rys. 1).

Grubość (tylko dla powierzchni szlifowanej i polerowanej)
Wymagana aparatura to suwmiarka o dokładności 1/20 mm i zakresie pomiarowym równym co najmniej wielkości mierzonego elementu. Wszystkie pomiary wykonuje się z zaokrągleniem do 0,1 mm. Pomiary wykonujemy w 8 miejscach – po środkach boków i po 20 mm od rogów wyrobów (rys. 2).

Płaskość (tylko dla powierzchni szlifowanej i polerowanej)
Aby wykonać pomiar należy się zaopatrzyć w: - płaski metalowy liniał, z otworami co 100 mm, o długości
równej co najmniej długości mierzonego elementu (maksimum 1500 mm),
- komplet cienkich podkładek, umożliwiających dopasowanie do 1/10 mm, lub
- przyrząd pomiarowy z płaską końcówką, o dokładności 1/10 mm
Na elemencie ustawić 2 podpory o jednakowej znanej wysokości, na nich umieścić liniał z otworami. Umieścić przyrząd pomiarowy lub zestaw podkładek w punktach pomiarowych. Pomiarów dokonujemy w 8 punktach umiejscowionych jak na rysunku 4. Wynik zaokrąglamy do 0,5 mm.

Odchylenie powierzchni licowej od kąta prostego – pomiar w procentach Norma EN 12058 wskazuje tolerancje od prostokątności na poziomie 0,15 % (płyty niekalibrowane) i 0,10 % (płyty kalibrowane), stąd podamy tą metodę, a nie metodę pomiaru w stopniach. Do wykonania sprawdzenia będziemy potrzebowali:
• kątownika o długości ramienia przynajmniej 600 mm,
• przyrząd pomiarowy z płaską końcówką o dokładności
1/50 mm, • sztywny, wyskalowany przymiar
Sprawdzany element umieszczamy na podpórkach o znanej grubości, które spoczywają na powierzchni odniesienia. Przyrząd pomiarowy powinien zostać umieszczony pośrodku grubości elementu, jak pokazuje to rysunek 5.
Za pomocą przyrządu pomiarowego mierzymy odległość między ramieniem kątownika w 2 punktach znajdujących się 20 mm od sprawdzanych końców. Wynik zaokrąglamy do 0,1 mm.
Różnica pomiędzy dwoma pomiarami (Δl) pozwala nam obliczyć błąd odchylenia od kąta w procentach za pomocą wzoru: Sprawdzenia należy dokonać dla 2 przeciwległych kątów elementu.

Kwestia metod pomiarów właściwości geometrycznych (czyli po prostu: wymiarów płyty), mimo że wygląda na błahą, ma kluczową rolę przy rozwiązywaniu sporów reklamacyjnych z klientami. Po wykonaniu właściwego pomiaru wystarczy porównać wartości odchyleń z dopuszczalnymi odchyleniami zawartymi w odpowiednich normach i wynik reklamacji nie będzie już tak oczywisty dla klienta-naciągacza. O normach dotyczących wymiarów wyrobów z kamienia naturalnego pisałem w poprzednich numerach Kuriera Kamieniarskiego. Dla przypomnienia nadmienię, że płyt okładzinowych dotyczy norma EN 1469, płyt modułowych - EN 12057, a płyt posadzkowych oraz schodowych - EN 12058. Oto narzędzia, które nie pozostawią nas bezbronnymi wobec wątpliwych praktyk stosowanych przez niektórych klientów.

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej

W poprzednim numerze Kuriera Kamieniarskiego pisałem o Wstępnym Badaniu Typu. Czyli szeregu badań wykonywanych w celu przetestowania wyrobu pod kątem przydatności do określonego zastosowania. Składowymi ITT są: badania właściwości surowca (wytrzymałość na zginanie, wytrzymałość na ściskanie itd.) oraz badania właściwości geometrycznych wyrobu gotowego (wymiary liniowe, płaskość powierzchni itd.)

Przeprowadzenie badań właściwości surowca zlecane są zazwyczaj laboratoriom zewnętrznym i w zasadzie jest jednoznaczne. Natomiast badania właściwości geometrycznych wyrobów przeprowadza wytwórca we własnym zakresie i dlatego często prowadzą do nieporozumień. Najczęściej powodem jest niezgodność pomiaru z zaleceniami w odpowiednich normach – jak mierzyć i co mierzyć? W tym artykule przyjrzymy się w jaki sposób sprawdzać wyroby produkowane wg EN-1341:2001 „Płyty z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań”.

Nadchodzi czas, gdy nasi producenci będą zmuszeni do poznania norm obowiązujących wyroby budowlane z kamienia naturalnego.

Czym jest płyta chodnikowa? Przeglądając wyżej wspomnianą normę napotykamy na definicję: „każdy element z kamienia naturalnego wykorzystywany jako materiał do nawierzchni drogowych, którego szerokość nominalna przekracza 150 mm i na ogół jest dwukrotnie większa od grubości”. Jest to definicja dosyć intuicyjna, więc pominę dokładniejsze jej omawianie.

W odniesieniu do wymiarów występują dwa podstawowe pojęcia: wymiar nominalny, czyli „każdy wymiar określony w celu wykonania płyty, któremu odpowiada wymiar rzeczywisty w określonych granicach dopuszczalnych odchyłek” oraz wymiar rzeczywisty, czyli „każdy wymiar płyty uzyskany w wyniku pomiaru”.

Wymiary powierzchni
Pierwszą istotną właściwością geometryczną są wymiary powierzchni. Dla płyt o krawędziach piłowanych musimy zaopatrzyć się w przyrząd pomiarowy o dokładności ± 0,5 mm i za jego pomocą zmierzyć długość płyty po obu stronach w pobliżu dolnej i górnej krawędzi. Zanotować cztery wyniki i wyliczyć średnią. Analogicznie należy postąpić z szerokością płyty. W przypadku płyt o krawędziach ciosanych, bądź łupanych dodatkowo należy zaopatrzyć się w skrzynkę prostokątną, lub równoważny przyrząd. Badanie polega na umieszczeniu płyty w przyrządzie pomiarowym i dociśnięciu ruchomych boków skrzynki do boków płyty i zmierzeniu z dokładnością do 1 mm odległości między nimi. Mając wyniki tych pomiarów możemy sprawdzić, czy nasz wyrób budowlany spełnia pod tym względem wymagania stawiane przez normę oraz zaklasyfikować wyrób do właściwej klasy.

Kolejnym zadaniem będzie sprawdzenie różnicy długości przekątnych. Badanie to pozwoli nam określić na ile kąty elementu są zbliżone do prostych.

Do pomiaru grubości płyt chodnikowych użyjemy przyrządu pomiarowego o dokładności ± 0,5 mm. Procedura polega na zmierzeniu grubości płyty w czterech miejscach w odległości 30 mm od naroży. Dla płyt obrabianych wartości dopuszczalnych odchyłek od nominalnych grubości są następujące:

Płaskość i prostoliniowość
Przyrządy do pomiarów tych wielkości to stalowe liniały pomiarowe z wycięciem i przyrząd sprawdzający o wymiarach odpowiednich do rozmiaru płyty, np. płytki pomiarowe. Przykładamy liniał do badanej powierzchni lub krawędzi. Płyta nie jest zgodna z normą, gdy liniał się kołysze lub gdy w dowolnym punkcie położonym pomiędzy liniałem pomiarowym a płytą można przesunąć przyrząd sprawdzający.

Powyżej przedstawiłem sposób pomiaru geometrycznych właściwości wyrobów budowlanych produkowanych wg PN-EN 1341. Szczerze zachęcam producentów do możliwie częstego kontrolowania swoich wyrobów. Pozwoli to zachować zgodność wyrobów z normą, uchroni przed reklamacjami opartymi na normach i pozwoli uniknąć wielu negatywnych nawyków oraz błędów w trakcie produkcji

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej

W ostatnich latach wiele mówi się w branży o problemach związanych ze sprzedażą wyrobów budowlanych z kamienia naturalnego oraz przepisach, które dotyczą zasad związanych z wprowadzaniem ich do obrotu. Jednak jak pokazuje praktyka, przepisy te są sporadycznie przestrzegane przez producentów. Na łamach „Kuriera Kamieniarskiego” postaram się pomóc kamieniarzom, by bez większych nakładów byli w stanie wprowadzać do obrotu wyroby budowlane z kamienia naturalnego. W tym numerze zajmę się Wstępnymi Badaniami Typu (ITT – ang. initial type of testing).

Nadchodzi czas, gdy nasi producenci będą zmuszeni do poznania norm obowiązujących wyroby budowlane z kamienia naturalnego.

Wstępne Badania Typu wykonuje się w celu ustalenia możliwości wykonania wybranego produktu w określonych warunkach. Co to oznacza? Po prostu: czy dysponując znanym materiałem, posiadanym parkiem maszynowym i predyspozycjami własnych pracowników zakład jest w stanie wyprodukować towar o określonych parametrach, z powtarzalnymi cechami i z zachowaniem zadanych wymiarów.

Każdy producent wyrobu budowlanego powinien przeprowadzić Wstępne Badanie Typu przed pierwszym wprowadzeniem do obrotu tego wyrobu, zwłaszcza jeżeli w zakładzie jest prowadzona Zakładowa Kontrola Produkcji. Wynika to z tego, że na proces produkcji ma wpływ wiele czynników, istnienia których często sobie nie uświadamiamy. A badanie ma właśnie określić, czy z danego surowca, przy pomocy konkretnych maszyn obsługiwanych przez konkretnych pracowników zakładu, z zachowaniem przyjętej technologii wykonany wyrób będzie spełniał wymagania stawiane przez odpowiednią normę i jednocześnie czy spełni oczekiwania klientów. W ramach Wstępnego Badania Typu producent wykonuje reprezentatywną partię wyrobu w typowych warunkach i przeprowadza kontrolę wymaganych parametrów. Parametry te będą dla producenta i dla jego klientów miarodajnym wskaźnikiem jakości wykonywanych elementów kamiennych.

Wszystkie składowe badania powinny być przeprowadzone dokładnie według odpowiedniej metody badania zgodnej z EN. Również próbki powinny być pobrane dokładnie według odpowiedniej metody pobierania, zgodnej z EN, tak, aby zachowały jak największą reprezentatywność dla danego produktu.

Ogólnie w zakładach kamieniarskich przy wykonywaniu Wstępnego Badania Typu mamy do czynienia z dwoma grupami badań:
– badaniem cech surowca,
– badaniem możliwości wykonania samego
wyrobu z odpowiednią dokładnością.

Badania cech surowca zwykle zleca się zewnętrznym laboratoriom. Powód jest prozaiczny. Laboratoria posiadają odpowiedni sprzęt i przeszkolony personel, a przedstawiane wyniki są honorowane przez większość instytucji. Przyjęte jest, że wykonanie odpowiednich badań zleca na swój koszt dostawca surowca (kopalnia, importer).

Badania związane z dokładnością wykonania elementów to generalnie pomiary geometrycznych właściwości wyrobu i nie nastręczają one wielu problemów. Dlatego są przeprowadzane w zakładach kamieniarskich przez Kierowników Zakładowej Kontroli Produkcji.

Wyniki badań powinny zostać spisane i zarchiwizowane. W zależności od rodzaju wykonywanego wyrobu producent wykonuje różne badania wchodzące w skład Wstępnego Badania Typu. Poniżej przedstawiono w tabelach składowe badania.

Po zakończeniu badań sporządza się Protokół z Wstępnego Badania Typu (ITT), w którym umieszcza się wyniki poszczególnych badań oraz wartości progowe (minimalne lub maksymalne). Porównuje się wartości progowe z wymaganiami i na tej podstawie można wskazać możliwość, bądź też jej brak, produkcji zgodnie z normami.

Jeżeli Wstępne Badanie Typu wykaże, że wyrób spełnia stawiane wymagania, można wystawić Deklaracje Zgodności, w której oznacza się klasy jakościowe do jakich produkt się zalicza. Po wystawieniu Deklaracji Zgodności wyrób budowlany można wprowadzać do obrotu rynkowego.

Przeprowadzanie Wstępnych Badań Typu pozwala ustrzec się przed niespodziankami, które czyhają na kamieniarzy, którzy dostarczają materiały na rynek budowlany. Wielu odbiorców prosi producentów o protokoły badań. Też w przypadkach kontroli budowlanych inspektorzy nadzoru budowlanego w pierwszej kolejności żądają protokołów z Wstępnego Badania Typu.

Innym powodem, dla którego warto wprowadzić systematyczne badania ITT jest możliwość sprawdzenia funkcjonowania zakładu produkcyjnego. Szczególnie w dużych firmach istotnym staje się sprawdzenie możliwości wykonania elementów z odpowiednią dokładnością. Jednocześnie powtarzalność wyników badań jest najlepszym miernikiem jakości pracy załogi i wydajności zaplecza maszynowego oraz poprawności procedur kontrolnych. I już choćby z tego powodu warto zająć się tym zagadnieniem. W następnym numerze postaram się przedstawić na przykładach w jaki sposób w zakładzie powinny wyglądać Wstępne Badania Typu.

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej