Vademecum kamieniarza

Istotne jest, aby producenci mieli wiedzę na temat istnienia wymogów jakie muszą spełniać ich produkty.

Dużą częścią eksportu granitu ze strzegomskich kopalń jest kamień do robót hydrotechnicznych, który następnie zostaje zabudowany jako umocnienie brzegów rzek. W trakcie oceny zgodności należy sobie uzmysłowić pewną specyfikę wyrobu, który stale zostaje poddawany czynnikom niszczącym: napór wody, przemieszczanie się fragmentów kamienia oraz obecność dużej ilości wody, która w momencie zamarzania i rozmarzania może rozsadzać kamień. W normie związanej z tym wyrobem znajdziemy listę dobranych pod tym kątem badań.

„Ocena zgodności to proces poprzedzający wprowadzenie wyrobu na rynek, przeprowadzany przez producenta w odniesieniu do norm jakościowych lub aprobat technicznych. Celem oceny zgodności jest weryfikacja zgodności wyrobu z przepisami prawa w zakresie określonym przez dyrektywy UE, które mają zastosowanie do danego wyrobu. Ocena zgodności oznacza działanie polegające wykazaniu, że określony wyrób i proces jego produkcji jest zgodny z wymaganiami określonymi w normach i przepisach prawnych.”¹⁾
Zgodnie z normą EN 13383-1 „Kamień do robót hydrotechnicznych. Część 1: Wymagania” kamień do zastosowań w obiektach hydrotechnicznych traktujemy jako kruszywo. Jednak w wielu przypadkach wyroby produkowane metodami kamieniarskimi należy wprowadzać do obrotu zgodnie ze specyfikacją z tego dokumentu.

Właściwości geometryczne są określane w sposób typowy dla kruszyw - jako odpowiednia kategoria uziarnienia i kształtu. Dla elementów mniejszych (o wymiarze nie przekraczającym 250 mm) wymiary są przedstawiane jako wymiar sit, przez jakie przechodzi kamień w badaniu na systemie sit rozdzielającym próbkę na poszczególne frakcje. Natomiast dla elementów większych rozmiar jest oznaczany jako rozkład mas kawałków  poszczególnych frakcji. Kształt określamy jako ilość kawałków kamienia o stosunku grubości do długości większym niż 1:3.

Inaczej również będzie wyglądało oznakowanie CE kamienia do robót hydrotechnicznych.

Jeden element, zależnie od przeznaczenia, staje się innym wyrobem. Systematykę kamieniarskich wyrobów budowlanych opisywałem w czerwcowym numerze Kuriera Kamieniarskiego (nr 2/2014 (70), również na www.KurierKamieniarski.pl).
W przypadku prac przy obiektach hydrotechnicznych, gdzie kamień stale jest pod działaniem wody należy sprawdzić jaki wpływ ma ona na wyrób. Z tego powodu zaleca się przeprowadzenie specyficznych badań. Istotne jest, aby producenci mieli wiedzę na temat istnienia tych wymogów.

#michalfirlej

Jeżeli zamawiający i wykonawca mają różne zdanie na temat jakości wykonania zlecenia, a próby znalezienia rozwiązania polubownego nie przynoszą rezultatu, nierzadko sprawa ląduje na wokandzie. W trakcie postępowania sądowego, gdy któraś ze stron prosi o powołanie biegłego, ma on swoją wiedzą dopomóc w rozstrzygnięciu sporu poprzez określenie jakości wykonania towaru lub usługi. W przypadku kamieniarstwa zazwyczaj mowa jest o jakości elementów z kamienia, jakości materiału lub jakości montażu. Nie zawsze jednak istnieje możliwość określenia wprost czy coś jest odpowiedniej jakości, czy też nie.

Normy nie wprowadzają kategorii jakości — podają jedynie metodę badań oraz dopuszczalną odchyłkę mierzonych parametrów w różnych klasach dokładności.

Na początku zawsze należy wspomnieć definicję jakości, która będzie tutaj swoistym drogowskazem do dalszych rozważań. Skorzystajmy z pomocy normy terminologicznej ISO 9000, w której mamy: „jakość —stopień, w jakim zbiór inherentnych właściwości spełnia wymagania”. Mówimy tu o stale i nierozerwalnie związanych z danym przedmiotem właściwościach, które definiują przedmiot jako określone, konkretne „coś”. Dla wyrobów kamieniarskich będą to właściwości geometryczne wraz z dokładnością wykonania elementów oraz właściwości materiału, z którego one powstały.
W pierwszej kolejności powinniśmy odpowiedzieć sobie na pytania: jakie wymagania powinien spełnić wyrób? Kto może określić te wymagania? W przypadku wyrobów budowlanych w pierwszej kolejności poszukamy odpowiedzi w normach. Niestety, niekoniecznie znajdziemy tutaj odpowiedź. Obecnie w dokumentacjach tych nie ma podanych wielkości parametrów dla danych zastosowań, a są jedynie wymienione właściwości, które winny być zbadane i spisane w deklaracji produktu. Na przykład dla płyt chodnikowych producent wyrobu powinien zbadać:

Tabela 1. Właściwości surowca dla płyt chodnikowych wg EN 1341

Na podstawie samej normy nie możemy mówić o lepszej, bądź gorszej jakości. Czy materiał o wytrzymałości na zginanie 14,0 MPa będzie niższej jakości, niż materiał o wytrzymałości na zginanie 14,5 MPa? Czy materiał o nasiąkliwości 1 % jest tak niskiej jakości, że nie można go już użyć jako surowiec do produkcji płyt chodnikowych? Tego norma nie definiuje.
Przy płytach chodnikowych kolejnym problemem jest również dokładność wykonania, czyli wielkość dopuszczalnych odchyłek od wymiarów nominalnych. Poniżej mamy przykład dopuszczalnych odchyłek dla wymiarów licowych.

Tabela 2. Dopuszczalne odchyłki od nominalnych wymiarów powierzchni licowej płyt chodnikowych

Zamówienie: „Płyty chodnikowe granitowe płomieniowane szare 50x50x6 cm” absolutnie nic stronom nie mówi. Aby zachować zgodność z normami w zasadzie wystarczy wyrób przebadać i wystawić mu certyfikat zawierający wyniki badań. Czyli jeżeli w zamówieniu nie ustalono jednoznacznie klasy dokładności poszczególnych parametrów, to w sytuacji spornej powstanie na pewno problem —obie strony będą upierać się przy własnym stanowisku. Wykonawca bez wątpienia będzie korzystał z definicji klasy P0 (brak wymagań co do odchyłki wymiarów) i w tej sytuacji będzie miał rację. A zamawiający zapewne będzie chciał, aby wyrób spełniał normy klasy P2, która przyjmuje najmniejsze odchyłki wymiaru. Dodatkowo trudno mówić o określonej jakości skoro normy, jak wspomniałem wcześniej, nie kategoryzują jakości —podają jedynie metody badań i wielkość parametrów w określonych klasach dokładności. Krótko mówiąc brak określenia klas dokładności w zamówieniu powoduje brak możliwości odniesienia się do jakichkolwiek wytycznych mówiących o jakości wyrobu.

By uniknąć nieporozumień wystarczy doprecyzować zamówienie. Sformułowanie „Płyty chodnikowe granitowe płomieniowane szare 50x50x6 cm, klasy P1, D1, T1” dokładnie określa oczekiwaną jakość wyrobu. Takie zamówienie definiuje jednoznacznie wymagania wobec właściwości geometrycznych: klasa D1 dotyczy tolerancji przekątnych płyt o regularnym kształcie, a klasa T1 dotyczy tolerancji grubości. Dokładniej ten temat opisywałem w KK nr 3/2013 w artykule pt. „Wymagania wobec właściwości geometrycznych wyrobów brukarskich” (www.KurierKamieniarski.pl).

Uzupełnieniem zamówienia powinna być tabela z wymaganiami materiałowymi określającymi parametry jakie winien spełniać materiał wykorzystany do wyprodukowania zamówionego wyrobu. Przykładowa tabela może wyglądać tak:

Tabela 3. Przykładowe wymagania względem surowca

Omówieniem parametrów z powyższej tabeli oraz określeniem o czym one mówią i jakie mają zastosowanie praktyczne zajmę się w kolejnych artykułach publikowanych na łamach Kuriera Kamieniarskiego.
W powyższym, niestety hipotetycznym, przypadku producent wyrobu wie dokładnie co ma wykonać i jaki materiał wykorzystać, a przyszły odbiorca wie, czego może wymagać. Tylko w takim przypadku możemy mówić o spełnieniu wymagań, czyli jesteśmy w stanie ocenić jakość wyrobu.

Kolejnym ważkim punktem jest wygląd produktu. Materiały kamienne, z uwagi na swoje pochodzenie, posiadają wiele nieprzewidywalnych wtrąceń w postaci myszek, żyłek, skupień minerałów itp. Materiał jednolity kolorystycznie, z równym uziarnieniem występuje dosyć rzadko, więc pojawienie się zmian na wyrobie gotowym jest wielce prawdopodobne. Jak to zatem może wpłynąć na ocenę jakości?
Podstawową będzie uzgodnienie przed zamówieniem towaru tak zwanych próbek odniesienia, które po akceptacji przez obie strony będą wzornikiem do porównania w sytuacjach spornych. Próbki powinny zostać przedstawione w ilości pozwalającej na określenie ogólnego wyglądu materiału oraz prezentować pełną zmienność jego wyglądu.

Pojęcie jakości wyrobów, w tym budowlanych wyrobów kamieniarskich, definiowana jest jako zgodność ze specyfikacją w formie normy i wymagań klienta. W momencie sporządzania umowy należy określić parametry wyrobu, łącznie z wyszczególnieniem klas związanych z dokładnością wykonania wyrobu i wymagań względem surowca oraz przedstawić klientowi próbki odniesienia. W zasadzie wszystko sprowadza się do możliwie pełnego doinformowania klienta w sprawach związanych z zamówionym wyrobem z kamienia. W innym przypadku nie ma możliwości ustalić, czy wyrób jest dobrej, czy złej jakości.

#michalfirlej

Wybierając formę działalności gospodarczej przyszły przedsiębiorca musi uwzględnić wiele czynników, aby dokonać właściwego wyboru. Zależnie od okoliczności - sytuacji finansowej i materialnej przedsiębiorcy i/lub jego wspólników, poziomu zaangażowania własnych środków oraz ryzyka z jakim wiąże się planowane przedsięwzięcie, decyzję o formie działalności należy dobrze przemyśleć. Zdarza się również, że kilku przedsiębiorców dla połączenia sił rozważa utworzenie spółki. Albo zakładają zupełnie nowy podmiot albo łączą istniejące przedsiębiorstwa. Powodem może być optymalizacja kosztów i/lub podatków albo wzmocnienie pozycji na rynku. Warto wiedzieć, że czynności, których przedmiotem jest przedsiębiorstwo, są neutralne podatkowo na gruncie VAT, PIT i CIT - za połączenie kilku przedsiębiorstw nie zapłacimy ani podatku dochodowego ani VAT.

Nie będziemy tu omawiać wszystkich form działalności.

Przedsiębiorca, który zamierza prowadzić działalność gospodarczą samodzielnie, zaś planowany biznes jest mało ryzykowny, winien rozważyć działalność jednoosobową osoby fizycznej. Jest to najłatwiejsza z form prowadzenia biznesu, dla której może wybrać jedną z uproszczonych ewidencji podatkowych. Należy jedynie zwrócić uwagę, że osoba fizyczna i jej przedsiębiorstwo nie posiadają odrębnej podmiotowości prawnej i przedsiębiorca za zobowiązania firmy odpowiada całym swoim majątkiem. Dla ograniczenia skutków ewentualnego niepowodzenia planowanego przedsięwzięcia warto zastanowić się nad jednoosobową spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (więcej w dalszej części tekstu).

Często jednak przedsięwzięcia mają więcej niż tylko jednego autora. W tej sytuacji wspólnicy muszą się zdecydować na wybór jednej ze spółek. Bardzo popularne nadal są spółki cywilne. Tę jednak należy odradzić osobom, które mają do siebie ograniczone zaufanie, a także w sytuacji, gdy biznes jest ryzykowny, bowiem wspólnicy odpowiadają za zobowią-zania spółki solidarnie (osobiście i bez ograniczeń). Odnośnie jednak prywatnych zobowiązań jednego ze wspólników spółki cywilnej należy wskazać, że majątek spółki jest chroniony przed wierzycielem tego wspólnika. Oznacza to, że pozostali wspólnicy nie muszą się obawiać osobistej odpowiedzialności za zobowiązania prywatne jednego ze wspólników. Nie oznacza to jednak, że można uciec od odpowiedzialności w spółkę cywilną, bowiem przepisy pozwalają wierzycielowi, przy spełnieniu pewnych warunków, na wypowiedzenie udziałów zadłużonemu wspólnikowi. Wówczas wierzyciel będzie mógł przejąć majątek przypadający wykluczonemu wspólnikowi.

Do wyboru mamy także inne spółki, w różny sposób chroniące majątek i interesy wspólników. Dla przykładu w spółce jawnej występuje tzw. odpowiedzialność subsydiarna. To oznacza, że dopiero po bezskutecznej egzekucji z majątku spółki, wierzyciel może „wyciągnąć rękę” po majątek prywatny wspólników. Zaś w spółce komandytowej wspólnicy (komandytariusze) odpowiadają za zobowiązania spółki do wysokości sumy komandytowej (określonej w umowie spółki). Za zobowiązania spółki odpowiada nato-miast komplementariusz (może nim być także jeden ze wspólników). I to całym swoim majątkiem. Zatem wspólnicy znajdują się w komfortowej sytuacji, bowiem za zobowiązania spółki odpo-wiada osoba wyznaczona do jej reprezentacji, więc nie ryzykują prywatnym majątkiem za ewentualne niepowodzenie przedsięwzięcia. Podobnie funkcjonuje także spółka z ograniczoną odpowie-dzialnością (sp. z o.o.), w której odpowiedzialność wspólników (udziałowców) jest ograniczona do wysokości posiadanych udziałów (nie odpowiadają oni za zobowiązania spółki prywatnym majątkiem).

Dwa ostatnie przypadki są dość interesujące i w zakresie odpowiedzialności funkcjonują podobnie. Jednak zasadnicza różnica dotyczy sposobu opodatkowania dochodów tychże spółek. W spółce komandytowej podatek dochodowy rozlicza każdy ze wspólników z osobna (jako podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych - podatkiem liniowym lub progresyw-nym), do wysokości udziału w zysku określonego umową spółki (sama spółka nie jest podatnikiem podatku dochodowego). Inaczej ma się sprawa w przypadku sp. z o.o., bowiem to spółka rozlicza podatek dochodowy i wydawałoby się, że nic w tym złego, ale raz opodatkowany dochód (podatkiem dochodowym od osób prawnych - 19%), nim trafi do rąk udziałowców (w formie dywidendy), podlega kolejnemu opodatkowaniu (podatkiem dochodowym od dochodów kapitałowych - 19%).

Z uwagi na powyższe w praktyce spotyka się spółki, które łączą korzyści płynące z obu w/w form działalności - bezpieczeństwo sp. z o.o. i optymalizacja podatkowa spółki komandytowej - czyli spółka z ograniczoną odpowiedzialności spółka komandytowa. Jest to spółka komandytowa, w której komplementariuszem (czyli stroną przejmującą odpowiedzialność za zobowiązania spółki) jest sp. z o.o. Ustanawiając w umowie spółki niski udział w zysku dla sp. z o.o., wspólnicy (komandytariusze) unikają podwójnego opodatkowania dochodu, przy jednoczesnym transferze całej odpowiedzialności za zobowiązania spółki komandytowej na sp. z o.o. (ta zaś, jako spółka kapitałowa, odpowiada za zobowiązania swoim majątkiem).

Jak wynika z powyższego omówienia, trafność wyboru, co do formy prowadzenia działalności, może mieć ogromne znaczenia. Nie tyle dla powodzenia planowanego przedsięwzięcia, co dla losu przedsiębiorcy i/lub jego wspólników w razie ewentualnego niepowodzenia. Zatem decyzja o formie działalności powinna być dobrze przemyślana. Dokonując właściwego wyboru, prócz zabezpieczenia własnego majątku, możemy również w znaczącym stopniu zoptymalizować obciążenia podatkowe.

Zapraszam do dyskusji na tematy poruszane w tym dziale - do dyspozycji mamy forum na stronie www.kurierkamieniarski.pl//forum. Chętnie również odpowiem na łamach Kuriera na pytania przesłane na adres biuro@kancelariaksiegowych.pl

Co warto wiedzieć nim zdecydujemy się przenieść firmę za granicę?

Jak skorzystać z dobrodziejstw rajów podatkowych doradzą firmy funkcjonujące na naszym rynku. Doradzą, zaoferują gotowe i sprawdzone rozwiązania. Wystarczy, że przedsiębiorca zarejestruje spółkę w raju podatkowym – nie musi tam fizycznie posiadać siedziby, wystarczy skorzystać z tzw. wirtualnego biura.

Zapewne każdy z nas dostał nie jedną wiadomość na skrzynkę email z zaproszeniem do skorzystania z usług takiej firmy. Zwykle kuszą krzykliwymi tematami typu: „Niski ZUS, małe podatki” albo „Rejestracja spółki cypryjskiej”.

Raje podatkowe

Raje podatkowe, zwane też "strefami offshore", to kraje cechujące się bardzo przyjaznym systemem podatkowym. Zapewniają administracyjne i finansowe udogodnienia zagranicznym inwestorom. Na ogół charakteryzują je niskie lub zerowe stawki podatku dochodowego, ulgowe traktowanie podatników, udzielanie przywilejów jak zwolnienie od opodatkowania dywidend, pobieranie podatku dochodowego tylko od dochodów, które wynikają z działalności wewnątrzkrajowej (dochody z zagranicznych źródeł są wolne od opodatkowania), brak wielu administracyjnych „uciążliwości” oraz zachowanie anonimowości (brak współpracy z organami podatkowymi innych krajów).

Jak to działa?

Środkiem do celu jest transfer zysku do raju podatkowego, poprzez podwyższenie kosztów spółki ulokowanej w kraju macierzystym (o wysokim opodatkowaniu). Na przykład przy wykorzystaniu spółki holdingowej utworzonej w strefie offshore, która może świadczyć rozmaite usługi na rzecz spółki ulokowanej w kraju macierzystym. Spółki mające siedzibę w krajach o wysokim opodatkowaniu zamawiając usługi w tzw. spółkach offshore (najczęściej są to usługi specjalistyczne: doradcze, marketingowe, agencyjne, itp.), obniżają maksymalnie swoje zyski w kraju macierzystym, unikając tym samym dużych obciążeń podatkowych (zysk zostaje przeniesiony do raju podatkowego, gdzie opodatkowanie jest minimalne). Często jednak, prócz oszczędności na podatkach, przedsiębiorcy wybierają raje podatkowe z potrzeby anonimowości, dla ochrony tajemnic firmowych (technologii, patentów, itp.).

Co na to kraje macierzyste?

W krajach o wysokim reżimie podatkowym raje podatkowe nazywa się „krajami stosującymi szkodliwą konkurencję podatkową” (Raport OECD z 1998 r.). Działania przeciwko unikaniu opodatkowania przy wykorzystaniu stref offshore są prowadzone na skalę międzynarodową. Nie tylko OECD, ale także UE podejmuje działania przeciwko tzw. „szkodliwej konkurencji podatkowej”, wprowadzając wewnętrzne regulacje prawne i poprzez wywieranie presji na zmianę przepisów innych państw.

Zatem dla ulokowania kapitału w raju podatkowym należy szczegółowo przeanalizować prawo podatkowe i ograniczenia jakie nakłada na przedsiębiorcę krajowy ustawodawca. Dla przykładu: jeśli regulacje krajowe w znacznym stopniu utrudniają (uniemożliwiają) rejestrację spółki w raju podatkowym, można założyć spółkę w innym kraju, w którym nie ma takich ograniczeń i wówczas ta spółka może założyć spółkę w strefie offshore. Warto zatem skorzystać z wiedzy i doświadczenia firm doradczych, które pomagają w rejestracji spółek offshore.

Czy tylko raje podatkowe?

Mali przedsiębiorcy też często decyduję się na rejestrację działalności gospodarczej za granicą. Przyczyn jest wiele. M.in. mniejsza biurokracja, bardziej przejrzyste i jasne przepisy prawa podatkowego, niższe podatki i składki ubezpieczeń społecznych poprzez wprowadzenie progów, od których zależy wysokość tych obciążeń.

W celu rejestracji działalności za granicą warto jednak skorzystać z pomocy odpowiednich firm doradczych, które posiadają odpowiednie doświadczenie i fachową wiedzę. Ważnym jest ponadto, aby podatnik potrafił udowodnić, że faktycznie wykonywał działalność gospodarczą za granicą, bo w przeciwnym razie może spotkać się z zarzutem próby obejścia prawa w celu uniknięcia podatku i ZUS, jakim obciążony jest krajowy przedsiębiorca.

Krzysztof Fornal, autor tekstu, pracuje na stanowisku Głównego Księgowego w Kancelarii Księgowych Sp. z o.o. z siedzibą w Strzegomiu, świadczącej m.in. usługi w zakresie doradztwa podatkowego na rzecz podmiotów gospodarczych.

Kontakt do autora:
e-mail: biuro@kancelariaksiegowych.pl
tel./fax: (74) 649 22 22(74) 649 22 22
www.kancelariaksiegowych.pl

Bardzo często dzwonią do mnie kamieniarze, bądź pracownicy większych podmiotów i pytają: – Panie Michale, na co wystawić deklaracje, jak mam takie coś...?

Przyporządkowanie danego wyrobu do pewnej grupy wyrobów zwykle nie nastręcza problemów. Jednak zdarzają się sytuacje, w których pogrupowanie (klasyfikacja) będzie nastręczało problemów, a powiązanie danego elementu kamiennego do konkretnej grupy wyrobów, czyli w rezultacie do normy, będzie wymagało wykonania szczególnych badań surowca oraz poddania się pewnym wymaganiom względem geometrycznej dokładności wyrobu.

Pierwszym, o czym powinniśmy pomyśleć, to czy dany przedmiot jest właściwie wyrobem budowlanym. Sięgniemy zatem do rozporządzenia CPR, w którym przeczytamy: „każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych”. Mamy tutaj mowę o pewnym przeznaczeniu wyrobu – wmontowaniu w obiekt budowlany – i to właśnie zastosowanie końcowe stanie się dla nas punktem wyjścia w naszej kamieniarskiej systematyce.

Przyjrzyjmy się pewnemu przykładowi z życia. Mały sześcienny element, wyciosany z większej bryły kamienia do określonych wymiarów w zależności od końcowego zastosowania staje się, po kolei: kostką brukową, gdy zostanie zabrukowany; kamieniem murowym, gdy powstanie z niego murek; bądź na przykład kamieniem do robót hydrotechnicznych, gdy umieścimy ten sam element w wodzie.

W inny sposób czynniki zewnętrzne będą działały na ten sam element, więc pod innym kątem będziemy sprawdzać cechy materiału. Na przykład dla kamienia murowego będzie istotnym parametrem nasiąkliwość wynikająca z kapilarności, dla kostki brukowej odporność na ścieranie, a dla kamienia do robót hydrotechnicznych wytrzymałość na ściskanie po nasączeniu wodą.

Fot. 2. Przeznaczenie końcowe wyrobu sprawia, że mały element może być kostką brukową...

Fot. 3. … lub na przykład kamieniem murowym.

W ten sposób możemy wydzielić podstawowe grupy wyrobów:
– wyroby brukowe,
– wyroby okładzinowe,
– kamień murowy,
– kamień wymiarowy,
– kamień do robót hydrotechnicznych.

Wyroby brukowe

W tej grupie znajdziemy wyroby budowlane, które zostaną zamontowane w sposób brukarski. Mamy tutaj elementy kamienne, które ograniczają drogi i ścieżki – krawężniki oraz elementy, po których odbywa się ruch – kostka brukowa (elementy zbliżone do sześcianu) oraz płyty brukowe (elementy płaskie). Cały ten obszar został objęty normami zharmonizowanymi:

• EN 1341 „Płyty z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań.”,
• EN 1342 „Kostka brukowa z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań.”,
• EN 1343 „Krawężniki z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych. Wymagania i metody badań.”

Kryteria dalszego podziału dla kostki związane są z układem brukarskim, gdyż w zależności od układu brukarskiego (rzędowego lub łukowego) będą inne wymagania względem dokładności jej wykonania. Z kolei dla elementów wydłużonych, czyli płyt i krawężnika, dalszy podział będzie polegał na przyporządkowaniu wyrobu do jednej z siedmiu klas wytrzymałościowych (0-6), które wyrażają wielkość siły, której działanie powoduje zniszczenie elementu.

Wyroby okładzinowe

Jest to grupa wyrobów, których cechą charakterystyczną jest zamontowanie do betonu za pomocą klejów, zapraw lub na sucho. Zgodnie z zastosowaniem wyrobu mamy dalsze grupy wyrobów: elementy montowane pionowo, elementy montowane poziomo, płyty modułowe. Dalszy podział nastąpi mając na uwadze kryterium późniejszego montażu wewnątrz lub na zewnątrz, co bezpośrednio wiąże się z mrozoodpornością surowca. Tutaj mamy do czynienia znów z normami zharmonizowanymi:

• EN 1469 „Wyroby z kamienia naturalnego. Płyty okładzinowe. Wymagania.”,
• EN 12057 „Wyroby z kamienia naturalnego. Płyty modułowe. Wymagania.”,
• EN 12058 „Wyroby z kamienia naturalnego. Płyty posadzkowe i schodowe. Wymagania.”

Fot. 4. Krawężnik, czyli ograniczenie drogi lub ścieżki oraz mały element brukowy – kostka – nie ma znaczenia sposób produkcji

Fot. 5. Płyty posadzkowe i schodowe – montaż do podłoża betonowego

Kamień murowy

Niezależnie od sposobu produkcji (cięcie, łupanie, klinowanie itd.) w przypadku, gdy wyrób będzie zastosowany w konstrukcji muru zarówno jako część nośna, jak i jako nakrywa.

• • EN 771-6 „Wymagania dotyczące elementów murowych – Część 6: Elementy murowe z kamienia naturalnego”.

Kamień wymiarowy

Ta grupa wyrobów generalnie obejmuje wszystko to, co nie sposób zakwalifikować do innych grup. Znajdziemy tu różnego rodzaju kolumny, tralki, gzymsy, a także stopnie blokowe, okładziny wokół drzwi i okien. Kamień wymiarowy będzie poddawany bardzo różnym czynnikom niszczącym, więc doboru badań sprawdzających przydatność elementu należy dokonywać przy każdym zadaniu oddzielnie. W tym przypadku norma nie jest zharmonizowana:

• EN 12059 „Wyroby z kamienia naturalnego – Kamień wymiarowy - Wymagania.”

Fot. 6. Kamień murowy jako element nośny i nakrywa.

Fot. 7. Kamień wymiarowy jako obłożenie okna

Fot. 8. Kamień wymiarowy jako słupek odgradzający dwie części chodnika

Kamień do robót hydrotechnicznych

Kamień do robót hydrotechnicznych zazwyczaj traktowany jest jako kruszywo (w rozumieniu produktu procesu kruszenia) i jako taki jest definiowany. Z uwagi jednak na bardzo specyficzne czynniki oddziałujące niekiedy na wyroby typowo kamieniarskie, czyli stała obecność wody i ścieranie powierzchni kamienia przez nurt cieku wodnego czy fale przybrzeżne, w niektórych przypadkach należy je zaklasyfikować jako kamień do robót hydrotechnicznych. Mówiąc wprost – jeśli kamień murowy lub kostka brukowa zostaną użyte to umocnienia brzegu rzeki, należy te produkty, w tym przypadku, przypisać już do grupy kamieni do robót hydrotechnicznych. Norma z tym wyrobem związana to:

• EN 13383-1 „Kamień do robót hydrotechnicznych – Część 1: Wymagania”.

Fot. 9. Kamień często stosowany jest jako budulec w robotach hydrotechnicznych

Nad wyraz często spotykam się z problemem jednoznacznego przypisania wyrobu do odpowiedniej normy. Najczęściej ten kłopot pojawia się dopiero w momencie przygotowywania oznakowania CE lub Deklaracji Właściwości Użytkowych. Dobrze jednak jest znać to przyporządkowanie przed przystąpieniem do produkcji. Wówczas przed produkcją można określić zakres badań surowca i ewentualnie te badania zaktualizować. Znając przyporządkowanie do odpowiedniej normy przed rozpoczęciem produkcji łatwiej też przestrzegać dokładności wymiarów jaką musi spełniać dany wyrób.

Michał Firlej, autor tekstu, jest doradcą w zakresie oznakowania CE wyrobów z kamienia naturalnego oraz biegłym sądowy z zakresu kamieniarstwa.
Jest również współwłaścicielem firmy Stone Consulting zajmującej się m.in. doradztwem dla firm kamieniarskich, kamieniołomów i kopalń oraz dla architektów i firm budowlanych w szerokim zakresie pracy z kamieniem naturalnym.

Kontakt do autora:
e-mail: firlej@stoneconsulting.pl
tel. 695 164 288
www.stoneconsulting.pl

#michalfirlej